FreeBSD handboek The FreeBSD Dutch Documentation Project Copyright (c) 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 The FreeBSD Dutch Documentation Project Welkom bij FreeBSD! Dit handboek behandelt de installatie en het dagelijks gebruik van FreeBSD 6.4-RELEASE en FreeBSD 7.2-RELEASE. Aan deze handleiding wordt nog gewerkt, en is het resultaat van het werk van veel mensen. Veel hoofdstukken of paragrafen bestaan nog niet en wat bestaat dient soms nog bijgewerkt te worden. Als de lezer mee wil helpen aan dit project kan een mail gestuurd worden naar de FreeBSD documentatieproject mailinglijst. De meest recente versie van dit document is te vinden op de FreeBSD website. Eerdere versies van dit handboek zijn te vinden op http://docs.FreeBSD.org/doc/. Het kan ook gedownload worden in veel verschillende formaten en compressiewijzen van de FreeBSD FTP server of een van de vele mirrorsites. Een gedrukt exemplaar van het handboek is te koop bij de FreeBSD Mall (Engels). Het handboek kan ook doorzocht worden. Redistribution and use in source (SGML DocBook) and 'compiled' forms (SGML, HTML, PDF, PostScript, RTF and so forth) with or without modification, are permitted provided that the following conditions are met: 1. Redistributions of source code (SGML DocBook) must retain the above copyright notice, this list of conditions and the following disclaimer as the first lines of this file unmodified. 2. Redistributions in compiled form (transformed to other DTDs, converted to PDF, PostScript, RTF and other formats) must reproduce the above copyright notice, this list of conditions and the following disclaimer in the documentation and/or other materials provided with the distribution. Belangrijk: THIS DOCUMENTATION IS PROVIDED BY THE FREEBSD DOCUMENTATION PROJECT "AS IS" AND ANY EXPRESS OR IMPLIED WARRANTIES, INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, THE IMPLIED WARRANTIES OF MERCHANTABILITY AND FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE ARE DISCLAIMED. IN NO EVENT SHALL THE FREEBSD DOCUMENTATION PROJECT BE LIABLE FOR ANY DIRECT, INDIRECT, INCIDENTAL, SPECIAL, EXEMPLARY, OR CONSEQUENTIAL DAMAGES (INCLUDING, BUT NOT LIMITED TO, PROCUREMENT OF SUBSTITUTE GOODS OR SERVICES; LOSS OF USE, DATA, OR PROFITS; OR BUSINESS INTERRUPTION) HOWEVER CAUSED AND ON ANY THEORY OF LIABILITY, WHETHER IN CONTRACT, STRICT LIABILITY, OR TORT (INCLUDING NEGLIGENCE OR OTHERWISE) ARISING IN ANY WAY OUT OF THE USE OF THIS DOCUMENTATION, EVEN IF ADVISED OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE. FreeBSD is een geregistreerd handelsmerk van de FreeBSD Foundation. 3Com en HomeConnect zijn geregistreerde handelsmerken van 3Com Corporation. 3ware en Escalade zijn geregistreerde handelsmerken van 3ware Inc. ARM is een geregistreerd handelsmerk van ARM Limited. Adaptec is een geregistreerd handelsmerk van Adaptec, Inc. Adobe, Acrobat, Acrobat Reader, en PostScript zijn ofwel geregistreerde handelsmerken of handelsmerken van Adobe Systems Incorporated in de Verenigde Staten en/of andere landen. Apple, AirPort, FireWire, Mac, Macintosh, Mac OS, Quicktime, en TrueType zijn handelsmerken van Apple Computer, Inc., geregistreerd in de Verenigde Staten en andere landen. Corel en WordPerfect zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van Corel Corporation en/of haar dochterondernemingen in Canada, de Verenigde Staten en/of andere landen. Sound Blaster is een handelsmerk van Creative Technology Ltd. in de Verenigde Staten en/of andere landen. CVSup is een geregistreerd handelsmerk van John D. Polstra. Heidelberg, Helvetica, Palatino, en Times Roman zijn ofwel geregistreerde handelsmerken of handelsmerken van Heidelberger Druckmaschinen AG in de Verenigde Staten en andere landen. IBM, AIX, EtherJet, Netfinity, OS/2, PowerPC, PS/2, S/390, en ThinkPad zijn handelsmerken van International Business Machines Corporation in de Verenigde Staten, andere landen, of beide. IEEE, POSIX, en 802 zijn geregistreerde handelsmerken van Institute of Electrical and Electronics Engineers, Inc. in de Verenigde Staten. Intel, Celeron, EtherExpress, i386, i486, Itanium, Pentium, en Xeon zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van Intel Corporation of haar dochterondernemingen in de Verenigde Staten en andere landen. Intuit en Quicken zijn geregistreerde handelsmerken en/of geregistreerde dienstmerken van Intuit Inc., of een van haar dochterondernemingen, in de Verenigde Staten en andere landen. Linux is een geregistreerd handelsmerk van Linus Torvalds. LSI Logic, AcceleRAID, eXtremeRAID, MegaRAID en Mylex zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van LSI Logic Corp. M-Systems en DiskOnChip zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van M-Systems Flash Disk Pioneers, Ltd. Macromedia, Flash, en Shockwave zijn handelsmerken geregistreerde handelsmerken van Macromedia, Inc. in de Verenigde Staten en/of andere landen. Microsoft, IntelliMouse, MS-DOS, Outlook, Windows, Windows Media en Windows NT zijn ofwel geregistreerde handelsmerken of handelsmerken van Microsoft Corporation in de Verenigde Staten en/of andere landen. Netscape en de Netscape Navigator zijn geregistreerde handelsmerken van Netscape Communications Corporation in de Verenigde Staten en andere landen. GateD en NextHop zijn geregistreerde en ongeregistreerde handelsmerken van NextHop in de Verenigde Staten en andere landen. Motif, OSF/1, en UNIX zijn geregistreerde handelsmerken en IT DialTone en The Open Group zijn handelsmerken van The Open Group in de Verenigde Staten en andere landen. Oracle is een geregistreerd handelsmerk van Oracle Corporation. PowerQuest en PartitionMagic zijn geregistreerde handelsmerken van PowerQuest Corporation in de Verenigde Staten en/of andere landen. RealNetworks, RealPlayer, en RealAudio zijn de geregistreerde handelsmerken van RealNetworks, Inc. Red Hat, RPM, zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van Red Hat, Inc. in de Verenigde Staten en andere landen. SAP, R/3, en mySAP zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van SAP AG in Duitsland en in verschillende andere wereldwijde landen. Sun, Sun Microsystems, Java, Java Virtual Machine, JavaServer Pages, JDK, JRE, JSP, JVM, Netra, Solaris, StarOffice, Sun Blade, Sun Enterprise, Sun Fire, SunOS, en Ultra zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van Sun Microsystems, Inc. in de Verenigde Staten en andere landen. Symantec en Ghost zijn geregistreerde handelsmerken van Symantec Corporation in de Verenigde Staten en andere landen. MATLAB is een geregistreerd handelsmerk van The MathWorks, Inc. SpeedTouch is een handelsmerk van Thomson. U.S. Robotics en Sportster zijn geregistreerde handelsmerken van U.S. Robotics Corporation. VMware is een handelsmerk van VMware, Inc. Waterloo Maple en Maple zijn handelsmerken of geregistreerde handelsmerken van Waterloo Maple Inc. Mathematica is een geregistreerd handelsmerk van Wolfram Research, Inc. XFree86 is een handelsmerk van The XFree86 Project, Inc. Ogg Vorbis en Xiph.Org zijn handelsmerken van Xiph.Org. Veel van de termen die door fabrikanten en verkopers worden gebruikt om hun producten te onderscheiden worden geclaimd als handelsmerk. Op de plaatsen waar deze handelsmerken in dit document voorkomen, en het FreeBSD Project op de hoogte was van de claim op het handelsmerk, worden de termen gevolgd door het symbool "(TM)" of het symbool "(R)". -------------------------------------------------------------- Inhoudsopgave Voorwoord I. Beginnen 1. Introductie 1.1. Overzicht 1.2. Welkom bij FreeBSD! 1.3. Over het FreeBSD Project 2. FreeBSD installeren 2.1. Overzicht 2.2. Hardware-eisen 2.3. Voorbereidende taken 2.4. Beginnen met de installatie 2.5. Inleiding Sysinstall 2.6. Schijfruimte toewijzen 2.7. Wat installeren 2.8. Installatiemedia kiezen 2.9. De installatie bevestigen 2.10. Instellingen na de installatie 2.11. Problemen oplossen 2.12. Installeren voor gevorderden 2.13. Aangepaste installatiemedia maken 3. UNIX(R) beginselen 3.1. Overzicht 3.2. Virtuele consoles en terminals 3.3. Rechten 3.4. Mappenstructuur 3.5. Organisatie van schijven 3.6. Het koppelen en ontkoppelen van bestandssystemen 3.7. Processen 3.8. Daemons, signalen en het stoppen van processen 3.9. Shells 3.10. Teksteditors 3.11. Apparaten en apparaatnodes 3.12. Binaire formaten 3.13. Meer informatie 4. Applicaties installeren: pakketten en ports 4.1. Overzicht 4.2. Overzicht van softwareinstallatie 4.3. Applicaties zoeken 4.4. Het pakkettensysteem gebruiken 4.5. De Portscollectie gebruiken 4.6. Activiteiten na het installeren 4.7. Omgaan met kapotte ports 5. Het X Window systeem 5.1. Overzicht 5.2. X begrijpen 5.3. X11 installeren 5.4. X11 instellen 5.5. Lettertypen gebruiken in X11 5.6. De X beeldschermmanager 5.7. Bureaubladomgevingen II. Algemene taken 6. Bureaubladapplicaties 6.1. Overzicht 6.2. Browsers 6.3. Productiviteit 6.4. Documentviewers 6.5. Financien 6.6. Samenvatting 7. Multimedia 7.1. Overzicht 7.2. Geluidskaart installeren 7.3. MP3 audio 7.4. Video afspelen 7.5. TV-kaarten installeren 7.6. Scanners 8. De FreeBSD-kernel instellen 8.1. Samenvatting 8.2. Redenen om een aangepaste kernel te bouwen 8.3. De systeemhardware vinden 8.4. Kernel stuurprogramma's, subsystemen, en modules 8.5. Bouwen en installeren van een aangepaste kernel 8.6. Het instellingenbestand 8.7. Problemen oplossen 9. Afdrukken 9.1. Overzicht 9.2. Inleiding 9.3. Standaardinstallatie 9.4. Geavanceerde printerinstallatie 9.5. Printers gebruiken 9.6. Alternatieven voor het standaard wachtrijsysteem 9.7. Problemen oplossen 10. Linux(R) binaire compatibiliteit 10.1. Overzicht 10.2. Installatie 10.3. Mathematica(R) installeren 10.4. Maple(TM) installeren 10.5. MATLAB(R) installeren 10.6. Oracle(R) installeren 10.7. SAP(R) R/3(R) installeren 10.8. Gevorderde onderwerpen III. Systeembeheer 11. Instellingen en optimalisatie 11.1. Overzicht 11.2. Initiele instellingen 11.3. Hoofdinstellingen 11.4. Toepassingen instellen 11.5. Diensten starten 11.6. cron instellen 11.7. Gebruik van rc met FreeBSD 11.8. Netwerkkaarten instellen 11.9. Virtuele hosts 11.10. Instellingenbestanden 11.11. Optimaliseren met sysctl 11.12. Harde schijven optimaliseren 11.13. Fijnafstemming van kernellimieten 11.14. Wisselbestandruimte toevoegen 11.15. Energie- en bronnenbeheer 11.16. FreeBSD ACPI gebruiken en debuggen 12. Het FreeBSD opstartproces 12.1. Overzicht 12.2. Het bootprobleem 12.3. De bootmanager en opstartstadia 12.4. Interactie met de kernel tijdens opstarten 12.5. Device hints 12.6. Init: start van procesbesturing 12.7. Afsluitvolgorde 13. Gebruikers en basis accountbeheer 13.1. Overzicht 13.2. Inleiding 13.3. De superuser account 13.4. Systeemaccounts 13.5. Gebruikersaccounts 13.6. Accounts wijzigen 13.7. Gebruikers beperken 13.8. Groepen 14. Beveiliging 14.1. Overzicht 14.2. Introductie 14.3. FreeBSD beveiligen 14.4. DES, Blowfish, MD5, en crypt 14.5. Eenmalige wachtwoorden 14.6. TCP Wrappers 14.7. KerberosIV 14.8. Kerberos5 14.9. OpenSSL 14.10. VPN via IPsec 14.11. OpenSSH 14.12. Bestandssysteem toegangscontrolelijsten 14.13. Monitoren van beveiligingsproblemen met andere software 14.14. FreeBSD beveiligingswaarschuwingen 14.15. Procesaccounting 15. Jails 15.1. Overzicht 15.2. Termen en begrippen van jails 15.3. Introductie 15.4. Creeeren en controleren van jails 15.5. Optimaliseren en administratie 15.6. Toepassing van jails 16. Verplichte Toegangscontrole (MAC) 16.1. Overzicht 16.2. Sleuteltermen in dit hoofdstuk 16.3. Uitleg over MAC 16.4. MAC-labels begrijpen 16.5. De beveiligingsconfiguratie plannen 16.6. Module-instellingen 16.7. MAC-module seeotheruids 16.8. MAC-module bsdextended 16.9. MAC-module ifoff 16.10. MAC-module portacl 16.11. MAC-module partition 16.12. MAC-module Multi-Level Security 16.13. MAC-module Biba 16.14. MAC-module LOMAC 16.15. Nagios in een MAC-jail 16.16. Gebruikers afsluiten 16.17. Problemen oplossen met het MAC-raamwerk 17. Security Event Auditing 17.1. Overzicht 17.2. Sleutelwoorden in dit hoofdstuk 17.3. Installeren van audit ondersteuning. 17.4. Audit Configuratie 17.5. Het audit subsysteem beheren. 18. Opslag 18.1. Overzicht 18.2. Apparaatnamen 18.3. Schijven toevoegen 18.4. RAID 18.5. USB-opslagapparaten 18.6. Optische media (CD's) aanmaken en gebruiken 18.7. Optische media (DVD's) aanmaken en gebruiken 18.8. Diskettes aanmaken en gebruiken 18.9. Gegevensbanden aanmaken en gebruiken 18.10. Naar diskettes back-uppen 18.11. Back-up strategieen 18.12. Back-upbeginselen 18.13. Netwerk-, geheugen-, en bestandsgebaseerde bestandssystemen 18.14. Snapshots van bestandssystemen 18.15. Bestandssysteemquota 18.16. Schijfpartities versleutelen 18.17. Het versleutelen van de wisselbestand ruimte 19. GEOM: Modulair schijftransformatie raamwerk 19.1. Overzicht 19.2. GEOM inleiding 19.3. RAID0 - aaneengeschakeld 19.4. RAID1 - spiegelen 19.5. GEOM Gate netwerk apparaten 19.6. Het labelen van schijven 19.7. UFS logboeken door middel van GEOM 20. Ondersteuning van bestandssystemen 20.1. Overzicht 20.2. Het Z File System 21. De VINUM volumebeheerder 21.1. Overzicht 21.2. Schijfgrootte 21.3. Snelheid van toegang 21.4. Betrouwbaarheid van gegevens 21.5. Vinum objecten 21.6. Voorbeelden 21.7. Objectnamen 21.8. Vinum instellen 21.9. Het rootbestandssysteem op Vinum 22. Virtualisatie 22.1. Overzicht 22.2. FreeBSD als een gast-besturingssysteem 22.3. FreeBSD als een gastheer-besturingssysteem 23. Lokalisatie - I18N/L10N gebruiken en instellen 23.1. Overzicht 23.2. Beginselen 23.3. Lokalisatie gebruiken 23.4. I18N-programma's compileren 23.5. FreeBSD lokaliseren naar talen 24. FreeBSD updaten en upgraden 24.1. Overzicht 24.2. FreeBSD Update 24.3. Portsnap: een updategereedschap voor de Portscollectie 24.4. De documentatie bijwerken 24.5. Een ontwikkelingstak volgen 24.6. Broncode synchroniseren 24.7. De "wereld" opnieuw bouwen 24.8. Meerdere machines bijwerken 25. DTrace 25.1. Overzicht 25.2. Implementatieverschillen 25.3. Ondersteuning voor DTrace aanzetten 25.4. DTrace gebruiken 25.5. De taal D IV. Netwerkcommunicatie 26. Seriele communicatie 26.1. Overzicht 26.2. Inleiding 26.3. Terminals 26.4. Inbeldienst 26.5. Uitbeldienst 26.6. Seriele console opzetten 27. PPP en SLIP 27.1. Overzicht 27.2. Gebruik maken van gebruiker PPP 27.3. Kernel PPP gebruiken 27.4. Het problemen oplossen van PPP verbindingen 27.5. PPP gebruiken over Ethernet (PPPoE) 27.6. Gebruik maken van PPP over ATM (PPPoA) 27.7. Gebruik maken van SLIP 28. Elektronische mail 28.1. Overzicht 28.2. Gebruik maken van elektronische mail 28.3. sendmail instellen 28.4. De Mail Transfer Agent vervangen 28.5. Problemen oplossen 28.6. Geavanceerde onderwerpen 28.7. SMTP met UUCP 28.8. Instellen om alleen te versturen 28.9. Mail gebruiken met een inbelverbinding 28.10. SMTP-authenticatie 28.11. Mail User Agents 28.12. fetchmail gebruiken 28.13. procmail gebruiken 29. Netwerkdiensten 29.1. Overzicht 29.2. De inetd "Super-Server" 29.3. Netwerkbestandssysteem (NFS) 29.4. Netwerkinformatiesysteem (NIS/YP) 29.5. Automatisch netwerk instellen (DHCP) 29.6. Domeinnaamsysteem (DNS) 29.7. Apache HTTP server 29.8. File Transfer Protocol (FTP) 29.9. Bestands- en printdiensten voor Microsoft Windows clienten (Samba) 29.10. Tijd synchroniseren met NTP 29.11. Hosts op afstand loggen met syslogd 30. Firewalls 30.1. Inleiding 30.2. Firewallconcepten 30.3. Firewallsoftware 30.4. De OpenBSD Packet Filter (PF) en ALTQ 30.5. De IPFILTER (IPF) firewall 30.6. IPFW 31. Geavanceerde netwerken 31.1. Samenvatting 31.2. Gateways en routes 31.3. Draadloze netwerken 31.4. Bluetooth 31.5. Bridging 31.6. Verbindingsaggregatie en failover 31.7. Schijfloos werken 31.8. ISDN 31.9. Network Address Translation 31.10. Parallel Line IP (PLIP) 31.11. IPv6 31.12. Asynchronous Transfer Mode (ATM) 31.13. Common Address Redundancy Protocol (CARP) V. Appendix A. FreeBSD verkrijgen A.1. CD-ROM en DVD uitgevers A.2. FTP sites A.3. BitTorrent A.4. Anonieme CVS A.5. CTM gebruiken A.6. CVSup gebruiken A.7. CVS labels A.8. AFS sites A.9. rsync sites B. Bibliografie B.1. Boeken & tijdschriften over FreeBSD B.2. Voor gebruikers B.3. Voor beheerders B.4. Voor programmeurs B.5. Dieper in het besturingssysteem B.6. Over beveiliging B.7. Over hardware B.8. UNIX geschiedenis B.9. Tijdschriften en periodieken C. Bronnen op Internet C.1. Mailinglijsten C.2. Usenet-nieuwsgroepen C.3. World wide webservers C.4. Email-adressen D. PGP sleutels D.1. Beambten D.2. Leden Kernteam D.3. Ontwikkelaars FreeBSD begrippenlijst Colofon Lijst van tabellen 2-1. Voorbeeld van beschrijving van componenten 2-2. Partitieopmaak voor de eerste schijf 2-3. Partitieopmaak voor volgende schijven 2-4. FreeBSD 6.X en 7.X ISO imagenamen en verklaring 3-1. Schijf apparaatcodes 18-1. Naamconventies voor fysieke Schijven 21-1. Vinum samenstellingen 26-1. DB-25 naar DB-25 nulmodem-kabel 26-2. DB-9 naar DB-9 nulmodem-kabel 26-3. DB-9 naar DB-25 nulmodem-kabel 26-4. Signaalnamen 31-1. Een parallelle kabel voor netwerken bedraden 31-2. Gereserveerde IPv6-adressen Lijst van figuren 2-1. FreeBSD bootloader-menu 2-2. Voorbeeld resultaten hardware-onderzoek 2-3. Landmenu kiezen 2-4. Sysinstall verlaten 2-5. Usage selecteren in het sysinstall hoofdmenu 2-6. Menu Documentation selecteren 2-7. Sysinstall menu Documentation 2-8. Sysinstall hoofdmenu 2-9. Sysinstall menu Keymap 2-10. Sysinstall hoofdmenu 2-11. Sysinstall opties 2-12. Een standaardinstallatie starten 2-13. Schijf kiezen voor FDisk 2-14. Typische FDisk partities voor wijzigen 2-15. FDisk partitie voor een hele schijf 2-16. Sysinstall menu Boot Manager 2-17. Schijf selecteren verlaten 2-18. Sysinstall Disklabel Editor 2-19. Sysinstall Disklabel Editor met standaardwaarden 2-20. Vrije ruimte voor de rootpartitie 2-21. Grootte van de rootpartitie wijzigen 2-22. Type van de rootpartitie kiezen 2-23. Root mountpunt kiezen 2-24. Sysinstall Disklabel Editor 2-25. Distributies kiezen 2-26. Distributies kiezen 2-27. Mediaselectie 2-28. Ethernetapparaat kiezen 2-29. Netwerkinstellingen voor ed0 2-30. inetd.conf bewerken 2-31. Standaard anonieme FTP instellingen 2-32. FTP welkomstbericht bewerken 2-33. exports bewerken 2-34. Systeemconsole instellingen 2-35. Schermbeveiligingsopties 2-36. Schermbeveiliging activeringstijd 2-37. Systeemconsole instellingen verlaten 2-38. Regio instellen 2-39. Land kiezen 2-40. Tijdzone kiezen 2-41. Muisprotocoltype selecteren 2-42. Muisprotocol kiezen 2-43. Muispoort instellen 2-44. Muispoort instellen 2-45. Muisdaemon inschakelen 2-46. Het testen van de muisdaemon 2-47. Pakketcategorie kiezen 2-48. Pakketten selecteren 2-49. Pakketten installeren 2-50. Pakketinstallatie bevestigen 2-51. Gebruiker kiezen 2-52. Gebruikersinformatie toevoegen 2-53. Gebruikers en groepbeheer 2-54. Install afsluiten 2-55. Netwerkinstellingen - bovenste opties 2-56. Standaard MTA kiezen 2-57. Ntpdate instellingen 2-58. Netwerkinstellingen - onderste opties 21-1. Aaneengeschakeld georganiseerd 21-2. Verdeeld georganiseerd 21-3. RAID-5 georganiseerd 21-4. Een eenvoudig Vinum volume 21-5. Een gespiegeld Vinum volume 21-6. Een verdeeld Vinum volume 21-7. Een gespiegeld en verdeeld Vinum volume Lijst van voorbeelden 2-1. Gebruik van een bestaande, ongewijzigde partitie 2-2. Een bestaande partitie verkleinen 3-1. Voorbeeld schijf-, slice- en partitienamen 3-2. Conceptmodel van een schijf 4-1. Handmatig pakketten downloaden en lokaal installeren 11-1. Een wisselbestand aanmaken op FreeBSD 12-1. boot0 schermafbeelding 12-2. boot2 schermafbeelding 12-3. Onveilige console in /etc/ttys 13-1. Een gebruiker toevoegen aan FreeBSD 13-2. Interactief accounts verwijderen met rmuser 13-3. Interactieve chpass door superuser 13-4. Interactieve chpass door een gewone gebruiker 13-5. Wachtwoord wijzigen 13-6. Als superuser het wachtwoord van een andere gebruiker wijzigen 13-7. Groepen toevoegen met pw(8) 13-8. De lijst van groepsleden instellen met pw(8) 13-9. Een nieuw lid aan een groep toevoegen met pw(8) 13-10. id(1) gebruiken om groepslidmaatschap te bepalen 14-1. SSH gebruiken om een veilige tunnel te maken voor SMTP 18-1. Het gebruik van dump via ssh 18-2. Het gebruik van dump via ssh met ingestelde RSH 18-3. Script voor het aanmaken van de opstartdiskette 18-4. mdconfig gebruiken om een bestaand beeld van een bestandssysteem aan te koppelen 18-5. Nieuwe bestandsgebaseerde schijf aanmaken met mdconfig 18-6. Instellen en aankoppelen van een bestandsgebaseerde schijf met mdmfs 18-7. Nieuwe geheugengebaseerde schijf aanmaken met mdconfig 18-8. Nieuwe geheugengebaseerde schijf aanmaken met mdmfs 19-1. Partities op de opstartschijf labelen 26-1. Terminalregels aan /etc/ttys toevoegen 28-1. Configureren van de sendmail toegangsdatabase 28-2. Mailaliassen 28-3. Voorbeeld van een mailtabel voor een virtueel domein 29-1. Het instellingenbestand van inetd herladen 29-2. Een export aankoppelen met amd 29-3. Django installeren met Apache2, mod_python3, en PostgreSQL 29-4. Apache-configuratie voor Django/mod_python 31-1. LACP-aggregatie met een Cisco(R) switch 31-2. Failover-modus 31-3. Netwerk van afdelingskantoor of thuis 31-4. Hoofdkantoor- of ander LAN A-1. SSH gebruiken om de src/ tree uit te checken: A-2. Iets uitchecken uit -CURRENT (ls(1)): A-3. SSH gebruiken om de src/ structuur uit te checken: A-4. De versie van ls(1) in de 6-STABLE tak uitchecken: A-5. Een lijst wijzigingen maken (als unified diffs) voor ls(1) A-6. Uitzoeken welke modulenamen gebruikt kunnen worden: -------------------------------------------------------------- Voorwoord Bedoeld publiek De nieuwkomers bij FreeBSD zullen zien dat de eerste sectie van dit boek ze begeleidt door de FreeBSD installatieprocedure en de geleidelijke introductie in de concepten van UNIX(R). Om deze sectie goed te kunnen doorlopen is meer nodig dan de wens om te ontdekken en de mogelijkheid om nieuwe concepten op te nemen wanneer ze geintroduceerd worden. De tweede, veel grotere, sectie van het handboek is een uitvoerige referentie naar alle mogelijke (relevante) onderwerpen die interessant zijn voor FreeBSD systeembeheerders. Sommige van deze hoofdstukken adviseren mogelijk om eerdere documentatie te lezen. Dit wordt aangegeven in de samenvatting aan het begin van elk hoofdstuk. Voor een lijst van extra bronnen van informatie zie Bijlage B. Wijzigingen ten opzichte van de derde editie De huidige online versie van het Handboek representeert de gezamenlijke inspanning van vele honderden bijdragende vrijwilligers van de laatste 10 jaar. Hieronder staan enkele van de belangrijke wijzigingen sinds de tweedelige derde editie in 2004 werd uitgegeven: * Hoofdstuk 25, DTrace, is toegevoegd met informatie over het krachtige prestatie-analysegereedschap DTrace. * Hoofdstuk 20, Ondersteuning voor bestandssystemen, is toegevoegd met informatie over vreemde bestandssystemen in FreeBSD, zoals ZFS van Sun(TM). * Hoofdstuk 17, Beveiliginsgebeurtenissen auditen, is toegevoegd om de nieuwe auditing-mogelijkheden van FreeBSD te bespreken en het gebruik ervan uit te leggen. * Hoofdstuk 22, Virtualisatie, is toegevoegd met informatie over het installeren van FreeBSD op virtualisatiesoftware. Wijzigingen ten opzichte van de tweede editie (2004) De derde editie was het resultaat van meer dan twee jaar werk van de toegewijde leden van het FreeBSD Documentation Project. De gedrukte editie werd zo groot dat het noodzakelijk was om het was om het als twee afzonderlijke delen te publiceren. Hieronder staan de grootste veranderingen in deze nieuwe editie: * Hoofdstuk 11, Instellingen en optimalisatie, is uitgebreid met nieuwe informatie over ACPI power en resource management, het systeemhulpprogramma cron en er staan meer opties voor het optimaliseren van de kernel beschreven. * Hoofdstuk 14, Beveiliging, is uitgebreid met meer informatie over virtuele private netwerken (VPN's), toegangscontrolelijsten voor het bestandssysteem (ACL's) en beveiligingswaarschuwingen. * Hoofdstuk 16, Verplichte toegangscontrole (MAC), is een nieuw hoofdstuk in deze editie. Er wordt in uitgelegd wat MAC is en hoe het gebruikt kan worden om FreeBSD te beveiligen. * Hoofdstuk 18, Opslag, is uitgebreid met informatie over USB opslagapparaten, snapshots van bestandssystemen, bestandssystemen op basis van bestanden en het netwerk en versleutelde partities op schijven. * Hoofdstuk 21, Vinum, is een nieuw hoofdstuk in deze editie. Er wordt in beschreven hoe Vinum gebruikt kan worden. Vinum is een logische volume manager die apparaat onafhankelijke logische schijven kan aanbieden en software RAID-0, RAID-1 en RAID-5. * Aan Hoofdstuk 27, PPP en SLIP, is een paragraaf toegevoegd over problemen oplossen. * Hoofdstuk 28, E-mail, is uitgebreid met informatie over alternatieve transport programma's, SMTP authenticatie, UUCP, fetchmail, procmail en een aantal andere gevorderde onderwerpen. * Hoofdstuk 29, Netwerkdiensten, is nieuw in deze editie. Dit hoofdstuk bevat informatie over het opzetten van een Apache HTTP Server, ftpd en het opzetten van een server voor Microsoft(R) Windows(R) clients met Samba. Een aantal paragrafen uit Hoofdstuk 31, Geavanceerde Netwerken, zijn om reden van presentatie naar dit hoofdstuk verplaatst. * Hoofdstuk 31, Netwerken voor gevorderden, is uitgebreid met informatie over het gebruik van Bluetooth(R) apparaten met FreeBSD, het opzetten van draadloze netwerken en Asynchronous Transfer Mode (ATM) netwerken. * Er is een termenoverzicht toegevoegd als centrale locatie voor definities van technische termen die in dit boek gebruikt worden. * Tenslotte zijn er nog veel esthetische wijzigingen doorgevoerd aan tabellen en figuren in het boek. Veranderingen ten opzichte van de eerste editie (2001) Deze tweede editie is een optelsom van meer dan twee jaar werk door vaste leden van het FreeBSD Documentation Project. Het volgende zijn de grote wijzigingen in deze editie: * Er is een complete INDEX toegevoegd. * Alle ASCII-figuren zijn vervangen door grafische diagrammen. * Aan elk hoofdstuk is een standaardsamenvatting toegevoegd om een snel overzicht te geven welke informatie zich in het hoofdstuk bevindt en wat de lezer geacht wordt te weten. * De inhoud is logisch ingedeeld in drie delen: "Starten", "Systeembeheer" en "Appendix". * Hoofdstuk 2 ("FreeBSD installeren") is compleet herschreven met veel schermafdrukken erbij om het makkelijker te maken voor nieuwe gebruikers om greep te krijgen op de tekst. * Hoofdstuk 3 ("UNIX beginselen") is uitgebreid met extra informatie over processen, daemons en signalen. * Hoofdstuk 4 ("Applicaties installeren") is uitgebreid met extra informatie over binair package-beheer. * Hoofdstuk 5 ("Het X Window systeem") is compleet herschreven met de nadruk op het gebruik van moderne bureaubladtechnologien zoals KDE en GNOME op XFree86(TM) 4.X. * Hoofdstuk 12 ("Het FreeBSD Opstartproces") is uitgebreid. * Hoofdstuk 18 ("Opslag") is herschreven uit wat eens twee aparte hoofdstukken waren over "schijven" en "backups". We vinden dat de onderwerpen beter begrijpbaar zijn wanneer ze in een hoofdstuk zijn ondergebracht. Er is ook een sectie over RAID (zowel hardware- als softwarematig) toegevoegd. * Hoofdstuk 26 ("Seriele communicatie") is compleet gereorganiseerd en bijgewerkt voor FreeBSD 4.X/5.X. * Hoofdstuk 27 ("PPP en SLIP") is aanzienlijk bijgewerkt. * Veel nieuwe secties zijn toegevoegd aan Hoofdstuk 31 ("Geavanceerd netwerken"). * Hoofdstuk 28 ("E-mail") is uitgebreid met meer informatie over het instellen van sendmail. * Hoofdstuk 10 (" Linux(R) binaire compatibiliteit") is uitgebreid met informatie over het installeren van Oracle(R) en SAP(R) R/3(R) * De volgende nieuwe onderwerpen worden behandeld in de tweede editie: * Instellingen en optimalisatie (Hoofdstuk 11). * Multimedia (Hoofdstuk 7) De opbouw van dit boek Dit boek is opgedeeld in vijf logische secties. De eerste sectie, Beginnen, behandelt de installatie en het basisgebruik van FreeBSD. Er wordt verwacht dat lezers deze hoofdstukken volgt, en mogelijk hoofdstukken overslaat met bekende onderwerpen. De tweede sectie, Algemene Taken, behandelt veelgebruikte functies van FreeBSD. Deze sectie en alle volgende kunnen in een willekeurige volgorde gelezen worden. Iedere sectie begint met een beknopte samenvatting die beschrijft wat het hoofdstuk inhoudt en wat de lezer al moet weten. Dit is bedoeld om de lezer de kans te geven alleen dat te lezen wat voor hem van belang is. In de derde sectie, Systeembeheer, wordt het beheer behandeld. De vierde sectie, Netwerkcommunicatie, gaat over netwerken en servers. De vijfde sectie bevat appendices met referentiemateriaal. Hoofdstuk 1, Introductie Introduceert FreeBSD aan een nieuwe gebruiker. Het beschrijft de geschiedenis van het FreeBSD project, de doelen en het ontwikkelmodel. Hoofdstuk 2, Installatie Begeleidt een gebruiker door de installatieprocedure. Sommige geavanceerde installatie-onderwerpen zoals installatie door middel van een seriele console worden ook behandeld. Hoofdstuk 3, UNIX beginselen Behandelt de basiscommando's en functionaliteit van het FreeBSD besturingssysteem. Als de lezer bekend is met Linux of een andere UNIX variant, kan dit hoofdstuk waarschijnlijk overgeslagen worden. Hoofdstuk 4, Applicaties installeren Behandelt de installatie van software van derden, met zowel FreeBSD's innovatieve "Portscollectie" als de standaard binaire packages. Hoofdstuk 5, Het X Window systeem Beschrijft het X Window systeem in het algemeen en het gebruik van X11 op FreeBSD in het bijzonder. Het beschrijft ook standaard bureaubladomgevingen zoals KDE en GNOME. Hoofdstuk 6, Bureaubladapplicaties Levert standaard bureaubladapplicaties in een lijst, zoals webbrowsers en productiviteitspakketten, en beschrijft hoe ze te installeren op FreeBSD. Hoofdstuk 7, Multimedia Laat zien hoe geluid- en video-ondersteuning te installeren voor een systeem. Het beschrijft ook een aantal voorbeeld audio- en video- applicaties. Hoofdstuk 8, Instellen van de FreeBSD kernel Beschrijft waarom misschien een nieuwe kernel ingesteld moet worden en levert gedetailleerde instructies voor het instellen, bouwen en installeren van een eigen kernel. Hoofdstuk 9, Afdrukken Beschrijft hoe printers beheerd worden onder FreeBSD, met informatie over bannerpagina's, afdruk-accounting en initiele installatie. Hoofdstuk 10, Linux binaire compatibiliteit Beschrijft de mogelijkheden van FreeBSD voor binaire compatibiliteit met Linux. Het biedt ook gedetailleerde installatie-instructies voor vele populaire Linux applicaties zoals Oracle, SAP R/3, en Mathematica(R). Hoofdstuk 11, Instellingen en optimalisatie Beschrijft de parameters beschikbaar voor systeembeheerders om een FreeBSD te optimaliseren voor de beste prestaties. Het beschrijft ook diverse instellingenbestanden die gebruikt worden in FreeBSD en waar die te vinden zijn. Hoofdstuk 12, Het FreeBSD opstartproces Beschrijft de FreeBSD opstartprocedure en legt uit hoe deze aan te passen met instellingen. Hoofdstuk 13, Gebruikers en basis accountbeheer Beschrijft hoe gebruikersaccounts aan te maken en te wijzigen. Het beschrijft ook welke resourcebeperkingen er gezet kunnen worden op gebruikers en andere account-beheerstaken. Hoofdstuk 14, Beveiliging Beschrijft vele verschillende hulpapplicaties die beschikbaar zijn die helpen om een FreeBSD systeem veilig te houden, met oa: Kerberos, IPsec en OpenSSH. Hoofdstuk 15, Jails Beschrijft het jail-raamwerk, en de verbeteringen van jails (gevangenissen) ten opzichte van de traditionele ondersteuning voor chroot van FreeBSD. Hoofdstuk 16, Verplichte Toegangscontrole (MAC) Legt uit was Verplichte Toegangscontrole (MAC) is en hoe het gebruikt kan worden om een FreeBSD te beveiligen. Hoofdstuk 17, Security Event Auditing Beschrijft wat FreeBSD Event Auditing is, hoe het geinstalleerd kan worden, en hoe audit trails geinspecteerd en gemonitord kunnen worden. Hoofdstuk 18, Opslag Beschrijft hoe opslagmedia en bestandssystemen beheerd worden onder FreeBSD. Dit omvat fysieke schijven, RAID arrays, optische en tape media, geheugenschijven en netwerkbestandssystemen. Hoofdstuk 19, GEOM Beschrijft wat het GEOM raamwerk in FreeBSD is en hoe de verschillende ondersteunde RAID-niveau's in te stellen. Hoofdstuk 20, Ondersteuning van bestandssystemen Gaat de ondersteuning voor vreemde bestandssystemen in FreeBSD na, zoals het Z File System van Sun. Hoofdstuk 21, Vinum Beschrijft hoe Vinum gebruikt wordt, een logische volumebeheerder die apparaatonafhankelijke logische schijven levert, met software RAID-0, RAID-1 en RAID-5. Hoofdstuk 22, Virtualisatie Beschrijft wat virtualisatiesystemen bieden, en hoe ze met FreeBSD gebruikt kunnen worden. Hoofdstuk 23, Lokalisatie - I18N/L10N gebruiken en instellen Beschrijft hoe FreeBSD met andere talen dan Engels te gebruiken is. Behandelt zowel het systeem- als applicatieniveau van localisatie. Hoofdstuk 24, FreeBSD updaten en upgraden Geeft uitleg over de verschillen tussen FreeBSD-STABLE, FreeBSD-CURRENT en FreeBSD uitgaven. Beschrijft welke gebruikers voordeel hebben van het bijhouden van een ontwikkelsysteem en legt dat proces uit. Beschrijft de manier waarop gebruikers hun systeem naar de laatste beveiligingsuitgave kunnen bijwerken. Hoofdstuk 25, DTrace Beschrijft hoe het gereedschap DTrace van Sun te configureren en gebruiken in FreeBSD. Dynamisch tracen kan helpen bij het lokaliseren van prestatieproblemen, door real-time systeemanalyse uit te voeren. Hoofdstuk 26, Seriele communicatie Legt uit hoe een verbinding te maken met terminals en modems op een FreeBSD systeem voor zowel dial-in als dial-out verbindingen. Hoofdstuk 27, PPP en SLIP Beschrijft hoe PPP, SLIP en PPP over Ethernet te gebruiken om verbinding te maken met remote systemen met FreeBSD. Hoofdstuk 28, E-mail Legt verschillende componenten uit van een mailserver en gaat dieper in op simpele instellingen voor de populairste mailserver software: sendmail. Hoofdstuk 29, Netwerkdiensten Geeft gedetailleerde instructies en voorbeeldinstellingen om een FreeBSD machine als een netwerk bestandssysteem server, DNS server, netwerk informatiesysteem server of tijdserver in te stellen. Hoofdstuk 30, Firewalls Licht de filosofie achter op software gebaseerde firewalls toe en beschrijf in detail hoe de verschillende firewalls die in FreeBSD beschikbaar zijn ingesteld kunnen worden. Hoofdstuk 31, Netwerken voor gevorderden Beschrijft meerdere netwerk onderwerpen, inclusief het delen van een Internetverbinding met andere computers in een LAN, routeren voor gevorderden, draadloze netwerken, Bluetooth, ATM, IPv6 en nog veel meer. Bijlage A, FreeBSD verkrijgen Geeft verschillende bronnen aan voor het verkrijgen van FreeBSD media op CD-ROM of DVD evenals verschillende sites op het Internet die gebruikers in staat stellen FreeBSD te downloaden en te installeren. Bijlage B, Bibliografie Dit boek behandelt veel verschillende onderwerpen die de lezer misschien hongerig maken naar een gedetailleerdere uitleg. De bibliografie bevat verwijzingen naar een aantal uitstekende boeken. Bijlage C, Bronnen op Internet Beschrijft de vele forums die beschikbaar zijn voor FreeBSD gebruikers om vragen te stellen, en om deel te nemen aan technische conversaties over FreeBSD. Bijlage D, PGP sleutels Geeft de PGP-vingerafdrukken van verschillende FreeBSD ontwikkelaars. Overeenkomsten in dit boek Om consistentie en leesbaarheid te behouden en de leesbaarheid te behouden worden er een aantal overeenkomsten nageleefd in dit boek. Typografische overeenkomsten Italic Een italic lettertype wordt gebruikt voor bestandsnamen, URL's, benadrukte tekst, en het eerste gebruik van technische termen. Monospace Een monospaced lettertype wordt gebruikt voor foutmeldingen, commando's, omgevingsvariabelen, namen van ports, hostnamen, gebruikersnamen, groepsnamen, apparaatnamen, variabelen en stukjes code. Vet Een vet lettertype wordt gebruikt voor applicaties, commando's en toetsen. Gebruikersinvoer Toetsen worden weergegeven in bold om op te vallen tussen andere tekst. Toetscombinaties die bedoeld zijn om tegelijkertijd getypt te worden worden weergeven met +' tussen de toetsen zoals Ctrl+Alt+Del Betekent dat de gebruiker de volgende toetsen op hetzelfde moment moet indrukken: Ctrl, Alt en Del. Toetsen die bedoeld zijn om achter elkaar te typen worden gescheiden door komma's, bijvoorbeeld Ctrl+X, Ctrl+S zou betekenen dat de gebruiker de Ctrl en X toetsen tegelijk moet indrukken en erna Ctrl en S tegelijkertijd moet indrukken. Voorbeelden Voorbeelden die beginnen met E:\> geven aan dat het een MS-DOS(R) commando betreft. Tenzij anders vermeld, kunnen deze commando's in een "Command prompt"scherm in een moderne Microsoft Windows omgeving worden gebruikt. E:\> tools\fdimage floppies\kern.flp A: Voorbeelden die starten met een # geven aan dat een commando ingegeven moet worden als de superuser in FreeBSD. Er kan aangemeld worden met root om het commando in te typen, of er kan na als gewone gebruiker aangemeld te hebben gebruikt gemaakt worden van su(1) om superuser-rechten te verkrijgen. # dd if=kern.flp of=/dev/fd0 Voorbeelden die starten met % geven aan dat een commando opgegeven moet worden vanuit een normale gebruikersaccount. Tenzij anders vermeld, wordt de C-shell syntaxis gebruikt voor het instellen van omgevingsvariabelen en andere shellcommando's. % top Dankwoorden Het boek dat nu voorligt representeert de inspanningen van honderden mensen over de hele wereld. Of ze nu foutjes verbeteren of complete hoofdstukken inleveren, ze hebben allemaal nuttig bijgedragen. Verschillende bedrijven hebben bijgedragen aan het maken van dit document door de schrijvers te betalen om hier voltijds aan te werken, door te betalen voor de publicatie, etc. In het bijzonder heeft BSDi (Overgenomen door Wind River Systems) leden van het FreeBSD Documentation Project betaald om voltijds te werken aan het verbeteren van dit boek, wat leidde tot de publicatie van de eerste editie in maart 2000 (ISBN 1-57176-241-8). Wind River Systems heeft daarna verschillende schrijvers betaald om een aantal verbeteringen uit te voeren voor de printuitvoer-infrastructuur en om extra hoofdstukken toe te voegen aan de tekst. Dit werk leverde de publicatie van de tweede gedrukte editie in november 2001 (ISBN 1-57176-303-1). In 2003-2004 heeft FreeBSD Mall, Inc een aantal mensen die bijdragen hebben geleverd betaald om het handboek te verbeteren voor een derde gedrukte editie. I. Beginnen Dit deel van het FreeBSD handboek is voor gebruikers en beheerders die net beginnen met FreeBSD. Deze hoofdstukken: * Geven een inleiding in FreeBSD; * Lichten het installatieproces toe; * Bespreken de UNIX basisbegrippen en grondslag; * Tonen hoe de vele aanvullende applicaties voor FreeBSD geinstalleerd kunnen worden; * Introduceren X, het venstersysteem van UNIX en gaan uitvoerig in op hoe een bureaubladomgeving wordt ingesteld die een gebruiker helpt productiever te zijn. Er is geprobeerd het aantal vooruitwijzingen tot een minimum te beperken zodat het handboek van begin tot einde gelezen kan worden zonder bladeren. Inhoudsopgave 1. Introductie 2. FreeBSD installeren 3. UNIX(R) beginselen 4. Applicaties installeren: pakketten en ports 5. Het X Window systeem -------------------------------------------------------------- Hoofdstuk 1. Introductie Gereorganiseerd en delen herschreven door Jim Mock. Vertaald door Arjan van Leeuwen. 1.1. Overzicht Welkom bij FreeBSD! Dit hoofdstuk beschrijft de verschillende aspecten van het FreeBSD Project: geschiedenis, doelen, ontwikkelmodel en meer. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: * Hoe FreeBSD gerelateerd is aan andere besturingssystemen; * De geschiedenis van het FreeBSD Project; * De doelen van het FreeBSD Project; * De fundering van het FreeBSD open-source ontwikkelmodel; * En natuurlijk: waar de naam "FreeBSD" vandaan komt. -------------------------------------------------------------- 1.2. Welkom bij FreeBSD! FreeBSD is een op 4.4BSD-Lite gebaseerd besturingssysteem voor Intel (x86 en Itanium(R)), AMD64, Alpha(TM) en Sun UltraSPARC(R) computers. Er zijn ook ports naar andere architecturen in voorbereiding. Er is nog meer informatie over de geschiedenis van FreeBSD of over de huidige uitgave. Als de lezer wil bijdragen aan het project (code, hardware, geld) wordt aangeraden het artikel Bijdragen aan FreeBSD te lezen. -------------------------------------------------------------- 1.2.1. Wat kan FreeBSD? FreeBSD heeft veel mogelijkheden die het bespreken waard zijn. Hier zijn er enkele op een rij gezet: * Preemptive multitasking zorgt ervoor dat meerdere programma's en gebruikers op dezelfde computer kunnen werken, zonder dat de systeemrespons of stabiliteit beinvloed wordt. * Ondersteuning voor meerdere gebruikers maakt het mogelijk dat verschillende mensen een FreeBSD systeem tegelijkertijd kunnen gebruiken voor een groot aantal taken. Dit betekent bijvoorbeeld dat randapparaten als printers en tapedrives gedeeld kunnen worden door alle gebruikers van het systeem en dat individuele beperkingen ingesteld kunnen worden voor gebruikers of voor groepen gebruikers, zodat kritieke systeembronnen beschermd kunnen worden tegen onrechtmatig of overmatig gebruik. * Krachtige mogelijkheden voor TCP/IP netwerken met ondersteuning voor industriestandaarden als SCTP, DHCP, NFS, NIS, PPP, SLIP, IPsec en IPv6. Dit betekent dat een FreeBSD-systeem makkelijk kan samenwerken met andere systemen en dat het kan functioneren als bedrijfsserver, waarbij het belangrijke functies als NFS (bestandsdeling over het netwerk), email, webdiensten, FTP, routing en firewall-diensten kan aanbieden. * Geheugenbeveiliging garandeert dat applicaties (of gebruikers) elkaar niet kunnen storen. Een crashende applicatie heeft totaal geen effect op andere applicaties. * FreeBSD is een 32-bits besturingssysteem (64-bits op de Alpha, Itanium, AMD64, en UltraSPARC) en is van de grond af aan zo ontworpen. * Het X Window systeem (X11R7), een industriele standaard, biedt een grafische gebruikersinterface (GUI) met als enige benodigdheden een VGA-kaart en een beeldscherm. * Door binaire compatibiliteit met veel programma's voor Linux, SCO, SVR4, BSDI en NetBSD is het mogelijk om deze programma's zonder snelheidsverlies op FreeBSD te draaien. * Er zijn duizenden applicaties beschikbaar in de FreeBSD ports en pakketten collectie. Waarom zoeken op het Internet als het allemaal al klaarstaat? * Duizenden andere en makkelijk over te zetten applicaties zijn beschikbaar op het Internet. FreeBSD is broncode-compatibel met de meeste populaire commerciele UNIX systemen, wat betekent dat veel applicaties nagenoeg geen wijzigingen vereisen om te compileren op FreeBSD. * Het demand-paged virtueel geheugen en de "gecombineerde VM/buffer cache" van FreeBSD zorgen ervoor dat applicaties met grote geheugenbehoeften niets te kort komen, terwijl de systeemrespons niet achteruit gaat. * SMP-ondersteuning voor computers met meerdere processoren. * Een volledige C, C++, Fortran ontwikkelomgeving. Vele andere programmeertalen, te gebruiken voor onderzoek of geavanceerde ontwikkeling, zijn ook beschikbaar in de ports- en pakketcollectie. * De broncode van het hele systeem is beschikbaar, zodat gebruikers de volledige controle over het systeem in handen hebben. Waarom genoegen nemen met alleen het erewoord van de softwarefabrikant, als een compleet open systeem ook tot de mogelijkheden behoort? * Uitgebreide online documentatie. * En nog veel meer! FreeBSD is gebaseerd op de 4.4BSD-Lite uitgave van de Computer Systems Research Group (CSRG) aan de University of California in Berkeley en borduurt voort op een lange traditie van ontwikkeling van BSD-systemen. Het FreeBSD Project heeft duizenden uren gestoken in het afstellen van het systeem voor maximale prestaties en betrouwbaarheid in realistische en veel voorkomende situaties. Terwijl veel commerciele bedrijven blijven worstelen met het uitbrengen van besturingssystemen met dergelijke mogelijkheden, prestaties en betrouwbaarheid, kan FreeBSD deze nu bieden! De toepassingen voor FreeBSD worden alleen beperkt door eigen fantasie. Van software-ontwikkeling tot fabrieksautomatisering, van voorraadbeheersing tot de azimuth-correctie van een satellietantenne: als het kan met een commercieel UNIXproduct, dan kan het ook met FreeBSD! FreeBSD vaart ook wel bij de letterlijk duizenden open-source programma's, vaak van bijzonder hoge kwaliteit, die ontwikkeld zijn in onderzoekscentra, universiteiten over de hele wereld en open-source gemeenschappen, en die beschikbaar zijn voor weinig of geen geld. Ook steeds meer commerciele applicaties vinden hun weg naar FreeBSD. Omdat ook de broncode van FreeBSD zelf vrij beschikbaar is, kan het systeem aangepast worden voor speciale toepassingen of projecten, op manieren die meestal niet mogelijk zijn met besturingssystemen van vooraanstaande commerciele softwarehuizen. Hier zijn een aantal voorbeelden van toepassingen waar FreeBSD voor gebruikt wordt: * Internetdiensten: de robuuste TCP/IP netwerkarchitectuur die in FreeBSD zit, maakt het een ideaal platform voor uiteenlopende Internetdiensten als: * FTP servers; * World Wide Webservers (standaard of beveiligd [SSL]); * IPv4 en IPv6 routering * Firewalls en NAT ("IP-maskering") gateways; * E-mail servers; * USENET nieuws of Bulletin Board (BBS) systemen; * En meer... FreeBSD kan eenvoudig geleerd worden op een goedkope standaard-PC, om later verder te groeien naar een professioneel Xeon-systeem met 4 processoren (of meer!) en RAID opslagsystemen als een bedrijf groeit. * Onderwijs: is de lezer informaticastudent of werkzaam in een ander vakgebied dat hier mee te maken heeft? Er is geen betere manier om besturingssystemen, computerarchitecturen en netwerken te bestuderen dan de hands-on open-source ervaring die FreeBSD kan bieden. Gratis beschikbare programma's voor CAD, wiskundige toepassingen en grafisch ontwerp maken FreeBSD ook heel handig voor mensen wiens primaire interesse voor de computer ligt bij het voltooien van ander werk! * Onderzoek: omdat de broncode van het volledige systeem beschikbaar is, vormt FreeBSD een uitstekende basis voor het onderzoeken van besturingssystemen of andere takken in de informatica. De open natuur van FreeBSD maakt het ook mogelijk voor groepen mensen over de hele wereld om met elkaar samen te werken, zonder dat men zich zorgen hoeft te maken over speciale licentieovereenkomsten of beperkingen op wat er besproken kan worden in open fora. * Netwerken: nieuwe router nodig? Of een nameserver (DNS)? Een firewall om een intern netwerk te beschermen? FreeBSD kan die ongebruikte 486 of Pentium PC die nog ergens in een hoekje ligt gemakkelijk omtoveren tot een geavanceerde router met uitgebreide pakketfilter mogelijkheden. * X Window werkstation: FreeBSD is een prima keuze als goedkope X terminal oplossing, door gebruik te maken van de gratis beschikbare X11 server. In tegenstelling tot een pure X terminal kan FreeBSD ook applicaties lokaal draaien, wat een verlichting van de centrale server tot gevolg kan hebben. FreeBSD heeft zelfs de mogelijkheid om "schijfloos" op te starten, zodat individuele werkstations nog goedkoper en makkelijker te beheren zijn. * Bureaublad: de beschikbaarheid van geavanceerde bureaubladomgevingen als KDE en GNOME en kantoortoepassingen als tekstverwerkers en spreadsheet-programma's in de ports- en pakketcollectie maken van FreeBSD een uitgebreid desktop-platform. Thuis en op het werk zorgt FreeBSD ervoor dat er snel, efficient en veilig gewerkt kan worden! * Software Ontwikkeling: bij het standaard FreeBSD-systeem zit al een volledige verzameling van ontwikkelgereedschappen, inclusief de bekende GNU C/C++ compiler en debugger. FreeBSD is beschikbaar in zowel broncode als binaire vorm op CD-ROM, DVD en via FTP. In Bijlage A staat meer informatie over het verkrijgen van FreeBSD. -------------------------------------------------------------- 1.2.2. Wie gebruiken FreeBSD? FreeBSD wordt gebruikt als platform voor apparaten en producten van vele van 's werelds grootste IT-bedrijven, waaronder: * Apple * Cisco * Juniper * NetApp FreeBSD wordt ook gebruikt om sommige van de grootste sites op het Internet te draaien, waaronder: * Yahoo! * Yandex * Apache * Rambler * Sina * Pair Networks * Sony Japan * Netcraft * Weathernews * TELEHOUSE America en nog veel meer sites. -------------------------------------------------------------- 1.3. Over het FreeBSD Project Deze paragraaf geeft wat meer achtergrondinformatie over het project, inclusief een korte geschiedenis, projectdoelen, en het ontwikkelmodel van het project. -------------------------------------------------------------- 1.3.1. Een korte geschiedenis van FreeBSD Bijgedragen door Jordan Hubbard. Het FreeBSD Project zag het licht in het begin van 1993, gedeeltelijk als een voortzetting van de "Unofficial 386BSD Patchkit" door de 3 laatste coo:rdinatoren van de patchkit: Nate Williams, Rod Grimes en ikzelf. Het oorspronkelijke doel was om een zogenaamde 'snapshot'-uitgave te maken van 386BSD, om zo een aantal problemen op te lossen die niet op te lossen waren met het patchkit-mechanisme dat eerder gebruikt was. Sommigen kunnen zich misschien nog herinneren dat de werktitel van het project in het begin nog "386BSD 0.5" of "386BSD Interim" was, refererend aan het oorspronkelijke doel. 386BSD was het besturingssysteem van Bill Jolitz en had tot op dat moment geleden onder het feit dat er al bijna een jaar niet naar omgekeken was. Terwijl de patchkit steeds groter en onhandiger werd, was een groep mensen het er over eens dat er iets moest gebeuren en beslisten om Bill te assisteren bij het maken van een tussentijdse "cleanup"-snapshot. Deze plannen kwamen echter tot een plotseling einde toen Bill Jolitz besliste om zijn toestemming voor het project in te trekken, zonder dat er een alternatief werd geboden. Het duurde niet lang om te beslissen dat het doel nog steeds belangrijk was, zelfs zonder de ondersteuning van Bill, dus werd de naam "FreeBSD" aangenomen, naar een idee van David Greenman. De oorspronkelijke doelen werden opgesteld na het raadplegen van de gebruikers van het systeem. Toen het erop begon te lijken dat dit project misschien wel snel realiteit kon worden, werd contact opgenomen met Walnut Creek CD-ROM vanuit het oogpunt om de distributiekanalen van FreeBSD te verbeteren voor diegenen die geen toegang hadden tot Internet. Walnut Creek CD-ROM ondersteunde niet alleen het idee om FreeBSD op CD-ROM te distribueren, maar bood het project ook een systeem en een snelle Internetverbinding om mee te werken. Zonder Walnut Creek CD-ROM's bijna onbeperkte vertrouwen in wat op dat moment nog een compleet onbekend project was, is het onwaarschijnlijk dat FreeBSD zo ver gekomen zou zijn, en zo snel, als het vandaag de dag is. De eerste CD-ROM (en algemene op het net beschikbare) distributie was FreeBSD 1.0, uitgebracht in december 1993. Deze versie was gebaseerd op de 4.3BSD-Lite ("Net/2") tape van U.C. Berkeley, met veel toevoegingen van 386BSD en de Free Software Foundation. Het werd een redelijk succes voor een eerste aanbod, en werd opgevolgd door de zeer succesvolle FreeBSD 1.1 uitgave in mei 1994. Rond deze tijd vormde zich nogal onverwacht een stormachtige lucht aan de horizon toen Novell en U.C. Berkeley hun langlopende rechtszaak over de legale status van de Berkeley Net/2 tape oplosten met een schikking. Een voorwaarde van deze schikking was dat U.C. Berkeley toegaf dat grote delen van Net/2 "beladen" code was en het eigendom van Novell, die deze code op haar beurt overgenomen had van AT&T enige tijd hiervoor. Wat Berkeley hiervoor terugkreeg was Novell's "zegen" over de 4.4BSD-Lite uitgave; wanneer deze uitkwam zou Novell verklaren dat geen van de code hierin eigendom van Novell was, en bestaande Net/2 gebruikers zou sterk aanbevolen worden om over te stappen naar deze nieuwe versie. Dit gold ook voor FreeBSD en het project werd de tijd gegeven tot juli 1994 om te stoppen met het distribueren van het eigen op Net/2-gebaseerde product. De schikking liet wel toe dat nog een laatste uitgave werd uitgebracht voor de deadline en dat was FreeBSD 1.1.5.1. FreeBSD nam toen de enorme taak op zich om zichzelf letterlijk opnieuw uit te vinden, met als basis een volledig nieuwe en nogal incomplete verzameling van delen van 4.4BSD-Lite. De "Lite" uitgaven werden zo genoemd omdat Berkeley's CSRG grote delen code die nodig waren om een werkend systeem te construeren had weggelaten (om allerlei legale redenen) en omdat de Intel port van 4.4 grotendeels incompleet was. Het kostte het project tot november 1994 om deze overstap te maken. Op dat moment werd FreeBSD 2.0 op het net en op CD-ROM (aan het einde van december) uitgebracht. Ondanks het feit dat deze uitgave nog wat ruige kanten had, werd het een groot succes en werd het gevolgd door de robuustere en makkelijker te installeren FreeBSD 2.0.5 in juni 1995. In augustus 1996 is FreeBSD 2.1.5 uitgebracht en deze bleek populair genoeg bij Internet service providers (ISP's) en andere commerciele gebruikers van FreeBSD om nog een uitgave van de 2.1-STABLE tak te rechtvaardigen. Dit was FreeBSD 2.1.7.1, uitgebracht in februari 1997. Deze uitgave markeerde het einde van de hoofdstroomontwikkeling op 2.1-STABLE; alleen beveilingsupdates en andere kritieke bugfixes werden nog op deze tak uitgevoerd (RELENG_2_1_0). FreeBSD 2.2 werd afgesplitst van de ontwikkelingstak ("-CURRENT") in november 1996 als RELENG_2_2 en de eerste volledige uitgave (2.2.1) werd uitgebracht in april 1997. Andere uitgaven van de 2.2 tak werden uitgebracht in de zomer en herfst van '97. De laatste (2.2.8) verscheen in november 1998. De eerste officiele 3.0 uitgave verscheen in oktober 1998 en was het begin van het einde voor de 2.2 tak. Er was opnieuw een afsplitsing op 20 januari 1999, wat leidde tot de 4.0-CURRENT en 3.x-STABLE takken. Vanuit 3.X-STABLE werd versie 3.1 uitgebracht op 15 februari 1999, 3.2 op 15 mei 1999, 3.3 op 16 september 1999, 3.4 op 20 december 1999 en 3.5 op 24 juni 2000. De laatste werd enkele dagen later gevolgd door een point uitgave update naar 3.5.1, om enkele net-ontdekte beveiligingsfouten in Kerberos te corrigeren. Dit was de laatste uitgave van de 3.X tak. Een nieuwe tak werd gemaakt op 13 maart 2000, de 4.X-STABLE tak. Er zijn verschillende uitgaven van deze tak gemaakt: 4.0-RELEASE werd geintroduceerd in maart 2000, en de laatste 4.11-RELEASE verscheen in januari 2005. De langverwachte 5.0-RELEASE werd aangekondigd op 19 januari 2003. Dit resultaat van bijna drie jaar werk zette FreeBSD stevig neer op de weg naar geavanceerde multiprocessor- en threading-ondersteuning en introduceerde nieuwe FreeBSD ports voor de UltraSPARC en ia64 architecturen. Deze uitgave werd gevolgd door 5.1 in juni 2003. De laatste 5.X uitgave uit de -CURRENT-tak was 5.2.1-RELEASE uit februari 2004. De RELENG_5 tak is gemaakt in augustus 2004 en werd gevolgd door 5.3-RELEASE, die het begin van de 5-STABLE tak markeert. De meest recente 5.5-RELEASE is uitgekomen in mei 2006. Er staan geen nieuwe versies gepland voor de RELENG_5 tak. De RELENG_6 tak is gemaakt in juli 2005, de eerste uitgave van de 6.X tak werd vrijgegeven in november 2005. De meest recente 6.4-RELEASE kwam uit op Nov 2008. Er zullen geen verdere uitgaven komen van de 6.X tak. De RELENG_7 tak is gemaakt in oktober 2007. De eerste uitgave van deze tak is 7.0-RELEASE, welke is uitgekomen in februari 2008. De meest recente 7.2-RELEASE kwam uit in May 2009. Er zullen nog andere uitgaven van de RELENG_7 tak uitkomen. Op dit moment vinden lange-termijn ontwikkelprojecten plaats in de 8.X-CURRENT tak, en snapshot uitgaven van 8.X op CD-ROM (en natuurlijk op het Net) worden continu beschikbaar gemaakt op de snapshot server. -------------------------------------------------------------- 1.3.2. Doelen van het FreeBSD Project Bijgedragen door Jordan Hubbard. Het doel van het FreeBSD Project is om software aan te bieden die gebruikt kan worden voor iedere mogelijke toepassing, zonder beperkingen. Vele ontwikkelaars hebben een belangrijke investering in de code (en het project) zitten en vinden het niet erg om af en toe een financiele compensatie te ontvangen, maar dat is zeker geen voorwaarde. De ontwikkelaars van FreeBSD geloven dat de eerste en belangrijkste "missie" het aanbieden van code is, aan iedereen die het wil hebben, voor wat voor doel dan ook, zodat de code zo breed mogelijk gebruikt kan worden tot voordeel van zoveel mogelijk mensen. Dit is een van de meest fundamentele doelen van Vrije Software dat FreeBSD enthousiast ondersteunt. Sommige code in FreeBSD valt onder de GNU General Public License (GPL) of Library General Public License (LGPL). Deze code heeft iets meer beperkingen, maar in ieder geval aan de kant waarbij vrije toegang tot de code geforceerd wordt, in plaats van het gebruikelijke tegenovergestelde hiervan. Door de toegevoegde moeilijkheden die kunnen voortkomen uit het commerciele gebruik van GPL software geeft het FreeBSD Project echter de voorkeur aan het meer vrije BSD copyright, wanneer er een redelijk alternatief voor handen is. -------------------------------------------------------------- 1.3.3. Het FreeBSD ontwikkelmodel Bijgedragen door Satoshi Asami. De ontwikkeling van FreeBSD is een erg open en flexibel proces en wordt gevormd door de bijdragen van letterlijk honderden mensen over de hele wereld, zoals te zien is in de lijst van medewerkers. De infrastructuur die wordt gebruikt voor de ontwikkeling van FreeBSD zorgt ervoor dat deze honderden ontwikkelaars kunnen samenwerken over het Internet. Het FreeBSD Project is continu op zoek naar nieuwe ontwikkelaars en ideeen. Om bij te dragen aan de ontwikkeling van FreeBSD is een mail naar FreeBSD technische discussie mailinglijst voldoende. De FreeBSD aankondigingen mailinglijst is beschikbaar om mededelingen te doen aan andere FreeBSD-gebruikers over grote veranderingen. Een aantal dingen over het FreeBSD Project en haar ontwikkelingsproces zijn handig om te weten, of een bijdrage nu onafhankelijk of in samenwerking met anderen komt: Het CVS-archief Gedurende een aantal jaren werd de centrale broncode voor FreeBSD bijgehouden door CVS (Concurrent Versions System), een vrij verkrijgbaar pakket voor het onderhouden van broncode dat bij FreeBSD zit. In juni 2008 is het Project SVN (Subversion) gaan gebruiken. Deze overgang werd nodig geacht omdat de technische beperkingen die door CVS worden opgelegd duidelijk werden wegens de snelle uitbreiding van de broncode en de hoeveelheid geschiedenis die reeds is opgeslagen. Hoewel het hoofdarchief nu SVN gebruikt, blijven clientgereedschappen zoals CVSup en csup die van de oudere CVS-infrastructuur afhankelijk zijn normaal werken -- veranderingen in het SVN-archief worden voor dit doel teruggeplaatst naar CVS. Momenteel wordt alleen de centrale broncode beheerst door SVN. De documentatie, World Wide Web, en Ports-archieven gebruiken nog steeds CVS. Het primaire archief staat op een systeem in Santa Clara, Californie, in de VS, waar het wordt gesynchroniseerd met verschillende "mirrors" over de hele wereld. De boomstructuur van SVN , waarin de broncode voor -CURRENT en -STABLE is te vinden, kan ook makkelijk met die op een eigen systeem gesynchroniseerd worden. Synchroniseren van broncode bevat meer informatie over dit onderwerp. Committers De zogenaamde committers zijn alle mensen die schrijf-rechten hebben in het CVS archief van FreeBSD. Deze mensen mogen veranderingen maken aan de FreeBSD broncode (de term "committer" is afkomstig uit het cvs(1) commit commando, wat gebruikt wordt om veranderingen door te voeren in het CVS-archief). De beste manier om eigen bijdragen te laten keuren door een van de committers is door gebruik te maken van send-pr(1). Als het erop lijkt dat een bijdrage ergens in het systeem blijft hangen, dan is het ook mogelijk om mail te sturen naar de FreeBSD committer's mailinglijst. Het FreeBSD Core Team Het FreeBSD core team zou het equivalent zijn van een raad van bestuur als het FreeBSD Project een bedrijf zou zijn. De primaire taak van het core team is ervoor zorg te dragen dat het project, in zijn geheel, in goede vorm verkeert en de goede richting opgaat. Toegewijde en verantwoordelijke ontwikkelaars uitnodigen om deel te worden van de committers is een van de taken van het core team, net als het rekruteren van nieuwe leden van het core team. Het huidige core team is gekozen door de committers uit een groep van kandidaten (ook allen committers) in juli 2008. Elke twee jaar worden verkiezingen gehouden. Sommige leden van het core team hebben een bijzondere verantwoordelijkheid, wat wil zeggen dat zij er speciaal op toezien dat een bepaald deel van het systeem werkt zoals het hoort. In de lijst van medewerkers staat een complete lijst van ontwikkelaars en hun verantwoordelijkheden. Opmerking: De meeste leden van het core team zijn vrijwilligers. "Toewijding" betekent dus niet "gegarandeerde ondersteuning". De "raad van bestuur"-analogie hierboven klopt niet helemaal en het is misschien beter om te zeggen dat dit de mensen zijn die hun leven opgaven voor FreeBSD, tegen beter weten in! Externe Bijdragen De grootste groep ontwikkelaars zijn de gebruikers zelf, die FreeBSD continu voorzien van constructief commentaar en oplossingen voor fouten. De handigste manier om contact te houden met het niet-gecentraliseerde deel van de ontwikkeling van FreeBSD is een abonnement nemen op de FreeBSD technische discussie mailinglijst, waar allerlei bijdragen, patches en nieuwe ideeen worden bediscussieerd. In Bijlage C is meer informatie te vinden over de verschillende FreeBSD mailinglijsten. De lijst van medewerkers is lang en groeit iedere dag, dus wat let de lezer om zelf een bijdrage te doen aan FreeBSD? Programmeren is niet de enige manier om een bijdrage te leveren aan het project. Een meer volledige lijst van dingen die gedaan moeten worden staat op de FreeBSD website. Samengevat is het FreeBSD ontwikkelmodel georganiseerd als een onsamenhangende verzameling van concentrische cirkels. Het gecentraliseerde model is ontworpen voor het gemak van de gebruikers van FreeBSD, die op deze manier makkelijk de wijzigingen in het project kunnen volgen. Niet om potentiele medewerkers buiten de deur te houden! Het is wenselijk om een stabiel besturingssysteem te maken, met een grote verzameling samenhangende applicaties. Dit model heeft zijn waarde op dat gebied bewezen. Om bij te dragen en samen FreeBSD verder te ontwikkelen, is het enige wat het FreeBSD Project vraagt dat te doen met dezelfde toewijding als de huidige ontwikkelaars: succes gegarandeerd! -------------------------------------------------------------- 1.3.4. Huidige FreeBSD uitgave FreeBSD is een open source, op 4.4BSD-Lite gebaseerd besturingssysteem voor Intel (x86 en Itanium), AMD64, Alpha en Sun UltraSPARC computers. Het is grotendeels gebaseerd op software van de Computer Systems Research Group (CSRG) van de University of California in Berkeley (U.C. Berkeley), met verbeteringen overgenomen van NetBSD, OpenBSD, 386BSD en de Free Software Foundation. Sinds het uitbrengen van FreeBSD 2.0 tegen het einde van 1994, zijn de prestaties, mogelijkheden en stabiliteit van FreeBSD dramatisch verbeterd. FreeBSD heeft namelijk de beschikking over een compleet nieuw subsysteem voor virtueel geheugen, dat niet alleen de prestaties ten goede komt, maar er ook voor zorgt dat het systeem minder geheugen gebruikt dan ooit tevoren. Andere belangrijke verbeteringen zijn de ondersteuning van veel nieuwe hardware, een compleet nieuw systeem voor de ondersteuning van machines met meerdere processoren (SMP) en een nieuwe bibliotheek voor de ondersteuning van multithreading in applicaties. Behalve de basisdistributie van het besturingssysteem, biedt FreeBSD ook een enorme softwarecollectie met duizenden veelgebruikte programma's, de zogenaamde ports. Op het moment van schrijven zijn er al meer dan 20,000 ports! In de ports zitten alle mogelijke klassen van software die te bedenken zijn, van HTTP-servers tot spellen, van kantoorapplicaties tot multimedia en alles wat er tussenin zit. De complete Portscollectie beslaat zo'n 417 MB aan schijfruimte. Meer informatie over de ports en over de pakketten is te vinden in Hoofdstuk 4. Een aantal andere documenten die kunnen helpen bij het installeren en gebruiken van FreeBSD staan in de map /usr/share/doc op ieder recente FreeBSD-installatie. De lokaal geinstalleerde documentatie kan in een browser bekeken worden door de volgende URLs te gebruiken: Het FreeBSD handboek /usr/share/doc/handbook/index.html De FreeBSD FAQ /usr/share/doc/faq/index.html De nieuwste versies van deze documenten zijn altijd te vinden op http://www.FreeBSD.org/. -------------------------------------------------------------- Hoofdstuk 2. FreeBSD installeren Geherstructureerd, gereorganiseerd en delen herschreven door Jim Mock. De sysinstall handleiding, schermafdrukken en algemene bijdragen door Randy Pratt. Vertaald door Willem Jaap Zwart. 2.1. Overzicht FreeBSD heeft een tekstgebaseerd, gebruikersvriendelijk installatieprogramma genaamd sysinstall. Dit is het standaard installatieprogramma, maar leveranciers kunnen hun eigen installatieprogrammatuur leveren. Dit hoofdstuk beschrijft hoe sysinstall gebruikt moet worden om FreeBSD te installeren. Na het lezen van dit hoofdstuk weet de lezer: * Hoe FreeBSD installatieschijven gemaakt kunnen worden; * Hoe FreeBSD harde schijven benoemt en onderverdeelt; * Hoe sysinstall gestart kan worden; * Welke vragen sysinstall stelt, wat ze betekenen en hoe er geantwoord kan worden. Veronderstelde voorkennis: * De ondersteunde hardwarelijst doornemen van de versie van FreeBSD die geinstalleerd gaat worden op aanwezigheid van de beschikbare hardware. Opmerking: In zijn algemeenheid zijn deze installatie-instructies geschreven voor computers met een i386(TM) architectuur ("PC compatible"). Waar van toepassing worden instructies voor andere platformen (bijvoorbeeld Alpha) gegeven. Deze handleiding is zoveel mogelijk bijgewerkt, maar toch kunnen er verschillen optreden tussen de installatieprocedure en deze tekst. Er wordt aangeraden dit hoofdstuk te beschouwen als een algemene richtlijn en niet als een letterlijke handleiding voor installatie. -------------------------------------------------------------- 2.2. Hardware-eisen 2.2.1. Minimale configuratie De minimale configuratie om FreeBSD te installeren varieert met de versie van FreeBSD en de hardware-architectuur. Informatie over de minimale configuratie is beschikbaar in de Installatie Notes op de Uitgave Informatie pagina op de FreeBSD website. Een samenvatting van deze informatie is gegeven in de volgende secties. Afhankelijk van de methode die u kiest om FreeBSD te installeren, heeft u misschien ook een floppydrive, een ondersteunde CDROM drive, en in sommige gevallen een netwerkadapter nodig. Dit zal worden behandeld door het Paragraaf 2.3.7. -------------------------------------------------------------- 2.2.1.1. FreeBSD/i386 en FreeBSD/pc98 Zowel FreeBSD/i386 en FreeBSD/pc98 hebben een 486 of betere processor en tenminste 24 MB aan RAM nodig. U zult tenminste 150 MB aan vrije hardeschijfruimte nodig hebben voor de meest minimale installatie. Opmerking: In het geval van oude configuraties is het verkrijgen van meer RAM en meer hardeschijfruimte meestal belangrijker dan het verkrijgen van een snellere processor. -------------------------------------------------------------- 2.2.1.2. FreeBSD/alpha Om FreeBSD/alpha te installeren heeft u een ondersteund platform (zie Paragraaf 2.2.2) en een toegewijde schijf voor FreeBSD nodig. Het is momenteel niet mogelijk om een schijf met een ander besturingssysteem te delen. Deze schijf dient aan een SCSI-controller gekoppeld te worden die wordt ondersteund door de SRM firmware of een IDE-schijf aangenomen dat de SRM in uw machine het opstarten van IDE-schijven ondersteunt. U zult de SRM consolefirmware nodig hebben voor uw platform. In sommige gevallen is het mogelijk om te wisselen tussen AlphaBIOS (of ARC) firmware en SRM. In andere gevallen zal het nodig zijn om nieuwe firmware van de website van de verkoper te downloaden. Opmerking: Ondersteuning voor de Alpha was verwijderd te beginnen met FreeBSD 7.0. De FreeBSD 6.X uitgaveserie is de laatste die ondersteuning bevat voor deze architectuur. -------------------------------------------------------------- 2.2.1.3. FreeBSD/amd64 Er zijn twee klassen processoren die FreeBSD/amd64 kunnen draaien. De eerste zijn AMD64 processoren, inclusief de AMD Athlon(TM)64, AMD Athlon64-FX, AMD Opteron(TM) of betere processoren. De tweede klasse van processoren die FreeBSD/amd64 kan gebruiken omvat die die de Intel(R) EM64T architectuur gebruiken. Voorbeelden van deze processoren omvatten de Intel Core(TM) 2 Duo, Quad, en Extreme processorfamilies en de Intel Xeon(TM) 3000, 5000, en 7000 rijen van processoren. Indien u een machine heeft die gebaseerd is op een nVidia nForce3 Pro-150, moet u de BIOS-setup gebruiken om IO APIC uit te zetten. Indien u geen optie heeft om dit te doen, moet u waarschijnlijk in plaats hiervan ACPI uitzetten. Er zitten bugs in de Pro-150 chipset waarvoor we nog geen oplossing hebben gevonden. -------------------------------------------------------------- 2.2.1.4. FreeBSD/sparc64 Om FreeBSD/sparc64 te installeren heeft u een ondersteund platform nodig (zie Paragraaf 2.2.2). U heeft een toegewijde schijf nodig voor FreeBSD/sparc64. Het is momenteel niet mogelijk om een schijf met een ander besturingssysteem te delen. -------------------------------------------------------------- 2.2.2. Ondersteunde hardware Een lijst van ondersteunde hardware wordt geleverd bij elke uitgave van FreeBSD in de FreeBSD Hardware Notes. Dit document kan normaliter worden gevonden in een bestand genaamd HARDWARE.TXT, in de bovenste map van een CDROM- of FTP-distributie of in het documentatiemenu van sysinstall. Het somt, voor een gegeven architectuur, op welke hardware-apparaten door welke uitgave van FreeBSD worden ondersteund. Kopien van de lijst van ondersteunde hardware voor verschillende uitgaven en architecturen kunnen ook gevonden worden op de Uitgave Informatie pagina van de FreeBSD website. -------------------------------------------------------------- 2.3. Voorbereidende taken 2.3.1. Beschrijf de computer Probeer een computer te inventariseren voordat FreeBSD wordt geinstalleerd. De FreeBSD installatieroutines geven een overzicht van alle componenten (harde schijven, netwerkkaarten, cd-rom-spelers, enzovoort) met hun typenummer en fabrikant. FreeBSD probeert ook de juiste instellingen te achterhalen, zoals IRQ en IO-poort gebruik. Vanwege de verscheidenheid aan PC-hardware verloopt dit niet altijd helemaal succesvol en daarom kan het nodig zijn om de gegevens die FreeBSD achterhaalt te verbeteren. Mocht er al een ander besturingssysteem geinstalleerd zijn, zoals Windows of Linux, dan is het aan te raden de mogelijkheden van dat besturingssysteem te gebruiken om te achterhalen hoe hardware is ingesteld. Als niet volledig bekend is welke instellingen een uitbreidingskaart heeft, dan kan het zijn dat ze op de kaart zelf zijn afgedrukt. Veelvoorkomende IRQ nummers zijn 3, 5 en 7 en IO-poort adressen zijn meestal geschreven als hexadecimale getallen, zoals 0x330. Er wordt aangeraden deze informatie af te drukken of op te schrijven voordat FreeBSD wordt geinstalleerd. Het kan handig zijn om een tabel te maken, zoals deze: Tabel 2-1. Voorbeeld van beschrijving van componenten Component IRQ IO-poort(en) Opmerkingen Eerste harde N/A N/A 40 GB, Seagate, eerste IDE schijf master cd-rom N/A N/A Eerste IDE slave Tweede harde N/A N/A 20 GB, IBM, tweede IDE master schijf Eerste IDE 14 0x1f0 controller Netwerkkaart N/A N/A Intel 10/100 Modem N/A N/A 3Com(R) 56K faxmodem, op COM1 ... Nadat de inventarisatie van de componenten in uw computer voltooid is, dient u te controleren of ze aan de hardware-eisen van de uitgave van FreeBSD die u wilt installeren voldoen. -------------------------------------------------------------- 2.3.2. Maak een back-up van gegevens Als de computer waarop FreeBSD geinstalleerd gaat worden waardevolle gegevens bevat, dan dient er een back-up te zijn en dient deze back-up getest te zijn voordat FreeBSD wordt geinstalleerd. De FreeBSD installatieprocedure vraagt om bevestiging voordat er naar de schijven geschreven wordt, maar als dat eenmaal is begonnen kan het niet meer teruggedraaid worden. -------------------------------------------------------------- 2.3.3. Bepaal waar FreeBSD geinstalleerd wordt Als de hele harde schijf voor FreeBSD beschikbaar is, dan hoeft op dit punt verder niets gedaan te worden. Ga verder naar de volgende sectie. Als FreeBSD echter naast een ander besturingssysteem op een computer komt, dan moet basaal bekend zijn hoe gegevens op schrijven worden opgeslagen en wat dat voor consequenties heeft. -------------------------------------------------------------- 2.3.3.1. Indeling van schrijven voor FreeBSD/i386 Een PC schijf kan worden onderverdeeld in aparte stukken. Deze stukken heten partities. Aangezien FreeBSD intern ook partities heeft, kan de naamgeving snel verwarrend worden, daarom wordt naar deze schijfstukken verwezen als schijfsnedes of simpelweg snedes (slices) in FreeBSD zelf. Het FreeBSD gereedschap fdisk bijvoorbeeld, dat met PC diskpartities werkt, verwijst naar snedes in plaats van partities. In het ontwerp van de PC is opgenomen dat een schijf slechts vier partities kan bevatten. Deze partities heten de primaire partities. Om deze beperking te omzeilen is een nieuwe soort partitie bedacht, de extended partitie. Een schijf kan slechts een extended partitie bevatten. Binnen een extended partitie kunnen speciale partities, genaamd logische partities, worden aangemaakt. Elke partitie heeft een partitie-ID, een getal dat aangeeft welk soort gegevens er op die partitie staan. FreeBSD-partities hebben partitie-ID 165. In zijn algemeenheid benoemt elk besturingssysteem partities op zijn eigen manier. Bijvoorbeeld: MS-DOS en zijn afgeleiden, zoals Windows, geven elke primaire en logische partitie een (station) letter, beginnend met C:. FreeBSD moet geinstalleerd worden op een primaire partitie. FreeBSD kan al zijn gegevens, inclusief alle bestanden die zelf zijn gemaakt, op deze partitie opslaan. Als er meerdere schijven zijn, dan kunnen er FreeBSD-partities worden aangemaakt op alle of op sommige schijven. Als FreeBSD wordt geinstalleerd moet er een partitie beschikbaar zijn. Dit kan een lege partitie zijn die is aangemaakt of het mag een bestaande partitie zijn met gegevens die niet langer bewaard hoeven te blijven. Als alle partities op alle schijven gebruikt worden, dan moet er een leeg gemaakt worden voor FreeBSD met de hulpprogramma's van het andere besturingssysteem dat wordt gebruikt (bijvoorbeeld fdisk onder MS-DOS of Windows). Als er een partitie over is, dan kan die gebruikt worden. Het kan zo zijn dat een of meer van de bestaande partities verkleind moet worden. Een minimale installatie van FreeBSD heeft 100 MB schijfruimte nodig. Dat is wel een zeer minimale installatie, waarop bijna geen ruimte over is voor eigen bestanden. Een meer realistisch minimum is 250 MB zonder grafische gebruikersomgeving en 350 MB of meer als er ook een grafische gebruikersomgeving moet draaien. Als er ook nog gebruikt gemaakt wordt van een heleboel programma's van derde partijen dan is nog meer ruimte nodig. Met commerciele software zoals PartitionMagic(R), of gratis software zoals GPartEd, kunnen partities van grootte gewijzigd worden om ruimte te maken voor FreeBSD. De map tools op de CDROM bevat twee freeware programma's die dit ook kunnen, FIPS en PResizer. Handleidingen hiervoor staan in dezelfde map. FIPS, PResizer en PartitionMagic kunnen FAT16 en FAT32-partities wijzigen als ze gebruikt worden in MS-DOS tot Windows ME. Van zowel PartitionMagic als GPartEd is bekend dat ze met NTFS kunnen werken. GPartEd is beschikbaar op een aantal Live CD Linux-distributies, zoals SystemRescueCD. Er zijn problemen gemeld met het veranderen van de grootte van Microsoft Vista-partities. Het beschikbaar hebben van een Vista installatie-CDROM tijdens het pogen van zo'n bewerking is aanbevolen. Zoals met al zulke schijfonderhoudtaken is een recente verzameling backups ook sterk aangeraden. WaarschuwingVerkeerd gebruik van deze programma's kan gegevens van een schijf verwijderen. Er dient een goede, werkende back-up te zijn voordat deze programma's gebruikt worden. Voorbeeld 2-1. Gebruik van een bestaande, ongewijzigde partitie Stel er is al een computer met een enkele 4 GB harde schijf waarop een versie van Windows is geinstalleerd en de schijf is verdeeld in twee schijfstations, C: en D:, van elk 2 GB. Er staat 1 GB aan gegevens op C: en 0.5 GB aan gegevens op D:. Dit betekent dat de harde schijf twee partities heeft, een voor elke letter. Alle gegevens op D: kunnen gekopieerd worden naar C:, waardoor de tweede partitie beschikbaar komt voor FreeBSD. Voorbeeld 2-2. Een bestaande partitie verkleinen Stel er is een computer met een enkele 4 GB harde schijf waarop een versie van Windows is geinstalleerd. Bij het installeren van Windows is een grote partitie gemaakt, station C: van 4 GB. Er is 1.5 GB in gebruik en voor FreeBSD is 2 GB schijfruimte wenselijk. Voor een installatie van FreeBSD is een van onderstaande opties de oplossing: 1. Maak een back-up van de Windows gegevens en installeer Windows opnieuw, waarbij een partitie van 2 GB wordt aanmaakt bij het installeren. 2. Gebruik een van de bovengenoemde programma's zoals PartitionMagic om de Windows-partitie te verkleinen. -------------------------------------------------------------- 2.3.3.2. Schijfindelingen voor Alpha computers Op Alpha computers is een aparte harde schijf nodig voor FreeBSD. Het is onmogelijk om een schijf te delen met een ander besturingssysteem. Afhankelijk van de Alpha computer kan de schijf een SCSI- of IDE-schijf zijn, als de computer er maar van kan opstarten. Conform de conventies van Digital / Compaq handleidingen is alle SRM invoer weergegeven in hoofdletters. SRM is ongevoelig voor hoofd- en kleine letters. Om de namen en types van de schijven in een machine te achterhalen kan het commando SHOW DEVICE in de SRM console prompt gebruikt worden: >>>SHOW DEVICE dka0.0.0.4.0 DKA0 TOSHIBA CD-ROM XM-57 3476 dkc0.0.0.1009.0 DKC0 RZ1BB-BS 0658 dkc100.1.0.1009.0 DKC100 SEAGATE ST34501W 0015 dva0.0.0.0.1 DVA0 ewa0.0.0.3.0 EWA0 00-00-F8-75-6D-01 pkc0.7.0.1009.0 PKC0 SCSI Bus ID 7 5.27 pqa0.0.0.4.0 PQA0 PCI EIDE pqb0.0.1.4.0 PQB0 PCI EIDE Dit is een voorbeeld van een Digital Personal Workstation 433au en geeft aan dat er drie schijven verbonden zijn met de computer. De eerste is een cd-rom station genaamd DKA0 en de andere twee zijn harde schijven die achtereenvolgens DKC0 en DKC100 heten. Schijven met namen in het formaat DKx zijn SCSI schijven. DKA100 is bijvoorbeeld een SCSI schijf met SCSI "target ID" 1 op de eerste SCSI bus (A), terwijl DKC300 een SCSI schijf is met SCSI ID 3 op de derde SCSI bus (C). Apparaatnaam PKx is de SCSI host bus adapter. Zoals te zien in de uitvoer van SHOW DEVICE worden SCSI cd-rom stations op dezelfde manier behandeld als SCSI harde schijven. IDE schijven hebben namen in het formaat DQx, terwijl PQx de naam is van de bijbehorende IDE controller. -------------------------------------------------------------- 2.3.4. Netwerkgegevens verzamelen Als bij de installatie van FreeBSD gebruik gemaakt wordt van een netwerk (bijvoorbeeld bij een installatie vanaf een FTP site of een NFS server), dan moeten de netwerkinstellingen bekend zijn. Deze informatie wordt gevraagd tijdens het installeren, zodat FreeBSD contact kan maken met het netwerk om de installatie te voltooien. -------------------------------------------------------------- 2.3.4.1. Contact maken met een Ethernet netwerk of kabel/DSL modem Als er contact gemaakt wordt met een Ethernet netwerk of een Internetverbinding met een Ethernet netwerkkaart via de kabel of DSL, dan is de volgende informatie nodig: 1. IP-adres 2. IP-adres van de default gateway 3. Hostnaam 4. IP-adressen van de DNS server(s) 5. Subnetmasker Als deze informatie niet bekend is, dan kan deze meestal nagevraagd worden bij de systeembeheerder of service provider. Het kan zijn dat zij aangeven dat een en ander automatisch wordt toegekend door middel van DHCP. Het is van belang hier een notitie van te maken. -------------------------------------------------------------- 2.3.4.2. Contact maken met een modem Ook door middel van inbellen bij een Internet service provider met een gewoon modem kan FreeBSD geinstalleerd worden via Internet, het duurt alleen erg lang. Dan is nodig: 1. Het inbelnummer van een ISP 2. De COM: poort waaraan het modem zit 3. Gebruikersnaam en wachtwoord bij de ISP -------------------------------------------------------------- 2.3.5. Controleer op FreeBSD Errata Hoewel het FreeBSD project er naar streeft om elke versie van FreeBSD zo stabiel mogelijk te laten zijn, kan het voorkomen dat er foutjes in het systeem sluipen. Heel af en toe beinvloeden deze foutjes de installatieprocedure. Als ze ontdekt en opgelost zijn worden ze beschreven in de FreeBSD Errata op de FreeBSD website. Het is verstandig voor een installatie te controleren of er errata zijn om er zeker van te zijn dat er geen obstakels zijn. Informatie over alle uitgaven, inclusief de errata staan in de uitgave-informatie op de FreeBSD website. -------------------------------------------------------------- 2.3.6. De FreeBSD installatiebestanden De FreeBSD installatieprocedure kan FreeBSD installeren vanaf een van de volgende plaatsen: Lokale media * Cd-rom of DVD * DOS-partitie op dezelfde computer * SCSI of QIC tape * Diskettestation Netwerk * FTP site, indien noodzakelijk door een firewall of via een HTTP proxy * NFS server * Parallelle of seriele verbinding Als FreeBSD gekocht is op CD of DVD dan is alles wat nodig is aanwezig om door te gaan naar Paragraaf 2.3.7. Als de installatiebestanden nog niet beschikbaar zijn wordt in Paragraaf 2.13 uitgelegd hoe de installatie via bovenstaande methoden voorbereid kan worden. Nadat de installatiebestanden beschikbaar zijn kunnen de voorbereidingen voor de installatie verdergaan in Paragraaf 2.3.7. -------------------------------------------------------------- 2.3.7. Opstartmedia aanmaken De FreeBSD installatieprocedure begint met het opstarten van een computer met het FreeBSD installatieprogramma. Dit programma wordt niet uitgevoerd vanuit een ander besturingssysteem. Normaliter start een computer op met het besturingssysteem dat is geinstalleerd op een harde schijf, maar hij kan ook ingesteld worden om op te starten van een "bootable" diskette. De meeste hedendaagse computers kunnen ook opstarten van een cd-rom in het cd-rom station. Tip: Als FreeBSD op cd-rom of DVD beschikbaar is (gekocht of zelf gebrand) en een computer kan opstarten van een cd-rom of DVD (meestal een BIOS optie genaamd "Boot Order" of iets dergelijks), dan is het doorwerken van deze sectie niet nodig. De FreeBSD cd-rom en DVD images zijn bootable en kunnen zonder verdere voorbereidingen gebruikt worden om FreeBSD te installeren. Om opstartdiskettes te maken kunnen de volgende stappen gevolgd worden: 1. Bemachtig de images voor opstartdiskettes De opstartschijven zijn beschikbaar op de installatiemedia in de map floppies/ en kunnen ook gedownload worden uit de map floppies, ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/releases//-RELEASE/floppies/. Vervang en door de architectuur en het versienummer dat geinstalleerd moet worden. De images voor bootdiskettes voor bijvoorbeeld FreeBSD/i386 7.2-RELEASE zijn beschikbaar op ftp://ftp.FreeBSD.org/pub/FreeBSD/releases/i386/7.2-RELEASE/floppies/. De diskette-images hebben de extensie .flp. De map floppies/ bevat een aantal images en het hangt af van de gewenste FreeBSD versie, en in sommige gevallen ook van de hardware, welke images nodig zijn. In de meeste gevallen zijn er vier floppies nodig, boot.flp, kern1.flp, kern2.flp, en kern3.flp. In dezelfde map staat README.TXT voor de laatste informatie over de diskette-images. Belangrijk: Het FTP-programma moet ingesteld staan in binary modus om de disk-images te downloaden. Sommige webbrowsers blijken de text (of ASCII) modus te gebruiken en dan kan er niet van de diskettes opgestart worden. 2. Maak de diskettes aan Per gedownload image wordt een diskette aangemaakt. Vanzelfsprekend moeten deze diskettes vrij zijn van fouten. Het gemakkelijkst is dit te testen door de diskettes te formatteren. Vanaf de fabriek geformatteerde floppies kunnen niet vertrouwd worden. Het programma format in Windows meldt niet of er bad blocks zijn, het markeert ze gewoon als "bad" en negeert ze. Het wordt geadviseerd schone, nieuwe floppies te gebruiken als op deze manier wordt geinstalleerd. Belangrijk: Als bij het installeren van FreeBSD het installatieprogramma vastloopt, blijft hangen of zich op een andere manier vreemd gedraagt, dan ligt dat meestal aan de floppies. Probeer dan de diskette-images op nieuwe schijven te schrijven en probeer het opnieuw. 3. Schrijf de imagebestanden op diskettes De .flp-bestanden zijn geen gewone bestanden die naar een diskette te kopieren zijn. Het zijn images van de complete inhoud van een diskette. Dit betekent dat ze niet eenvoudigweg gekopieerd kunnen worden van de ene schijf naar de andere. In plaats daarvan moet speciale software gebruikt worden om de images rechtstreeks op de diskettes te schrijven. Als de diskettes aanmaakt worden op een computer met MS-DOS/Windows, dan levert het FreeBSD project de software fdimage. Als de floppies van de cd-rom worden gebruikt en het cd-rom station is E:, dan kan dit als volgt: E:\> tools\fdimage floppies\boot.flp A: Herhaal dit commando voor elk .flp-bestand, waarbij steeds een nieuwe diskette wordt gebruikt. Merk elke diskette met de naam van het bestand dat erop wordt gekopieerd. Pas de opdrachtregel steeds aan, afhankelijk van waar de .flp-bestanden staan. Als er geen cd-rom beschikbaar is dan kan fdimage gedownload worden vanuit de map tools op de FreeBSD FTP site. Als de diskettes worden aanmaakt op een UNIX systeem (zoals een ander FreeBSD systeem) dan kan dd(1) gebruikt worden om de imagebestanden naar diskette te kopieren. Onder FreeBSD: # dd if=boot.flp of=/dev/fd0 Onder FreeBSD verwijst /dev/fd0 naar het eerste diskettestation (de A:-schijf). /dev/fd1 zou de B:-schijf zijn enzovoorts. Andere UNIX-varianten kunnen andere namen hebben voor de diskettestations. Meer informatie staat in de documentatie van ieder systeem . Het installeren van FreeBSD kan nu beginnen. -------------------------------------------------------------- 2.4. Beginnen met de installatie Belangrijk: De installatie maakt geen wijzigingen op schijven totdat het volgende bericht verschijnt: Last Chance: Are you SURE you want continue the installation? If you're running this on a disk with data you wish to save then WE STRONGLY ENCOURAGE YOU TO MAKE PROPER BACKUPS before proceeding! We can take no responsibility for lost disk contents! De installatie kan worden beeindigd op elk moment voor deze laatste waarschuwing zonder dat de inhoud van harde schijven wordt gewijzigd. Als de angst bestaat dat er iets verkeerd is ingesteld, dan kan op dat moment gewoon de computer uitgezet worden zonder dat er schade optreedt. -------------------------------------------------------------- 2.4.1. Opstarten 2.4.1.1. Opstarten van i386(TM) 1. Begin met een computer die uit staat. 2. Zet de computer aan. Als hij aangaat laat hij een optie zien om het systeeminstelmenu, of BIOS, te bereiken, gewoonlijk via F2, F10, Del, of Alt+S. Gebruik de toets die op het scherm wordt aangegeven. In sommige gevallen laat de computer een plaatje zien terwijl hij opstart. Gewoonlijk verdwijnt dit plaatje door het intypen van Esc zodat eventuele verborgen berichten zichtbaar worden. 3. Zoek de instelling die bepaalt vanaf welk medium de computer opstart. Dit wordt meestal aangeduid met "Boot Order" en laat een lijst met media zien, zoals Floppy, CD-ROM, eerste harde schijf, enzovoorts. Als het nodig was om diskettes aan te maken, stel dan floppy disk in. Als wordt opstart van een cd-rom stel dat dan in. Raadpleeg in geval van twijfel de documentatie van de computer en/of het moederbord. Maak de instellingen, bewaar de veranderingen en sluit het instelprogramma af. De computer moet dan opnieuw starten. 4. Als het nodig was opstartdiskettes te maken, zoals beschreven in Paragraaf 2.3.7, dan is er een opstartschijf, waarschijnlijk die met boot.flp erop. Stop die diskette in het diskettestation. Bij opstarten vanaf CD moet na het aanzetten van de computer zo snel mogelijk de cd-rom ingestoken worden. Als de computer opstart zoals altijd en met het huidige besturingssysteem begint, dan kan dat om de volgende redenen zijn: 1. De opstartschijven waren niet vroeg genoeg in de computer gedaan om ervan op te starten. Laat ze er dan inzitten en probeer de computer te herstarten. 2. De gemaakte wijzigingen in de BIOS zijn niet goed doorgekomen. Doe dat dan nog een keer totdat de juiste instelling gevonden is. 3. De BIOS ondersteunt het opstarten van het gekozen medium niet. 5. FreeBSD start nu op. Bij opstarten vanaf cd-rom is iets als het volgende op het scherm te zien (versie-informatie weggelaten): Booting from CD-Rom... CD Loader 1.2 Building the boot loader arguments Looking up /BOOT/LOADER... Found Relocating the loader and the BTX Starting the BTX loader BTX loader 1.00 BTX version is 1.01 Console: internal video/keyboard BIOS CD is cd0 BIOS drive C: is disk0 BIOS drive D: is disk1 BIOS 639kB/261120kB available memory FreeBSD/i386 bootstrap loader, Revision 1.1 Loading /boot/defaults/loader.conf /boot/kernel/kernel text=0x64daa0 data=0xa4e80+0xa9e40 syms=[0x4+0x6cac0+0x4+0x88e9d] \ Bij opstarten vanaf diskette is iets als het volgende op het scherm te zien (versie-informatie weggelaten): Booting from Floppy... Uncompressing ... done BTX loader 1.00 BTX version is 1.01 Console: internal video/keyboard BIOS drive A: is disk0 BIOS drive C: is disk1 BIOS 639kB/261120kB available memory FreeBSD/i386 bootstrap loader, Revision 1.1 Loading /boot/defaults/loader.conf /kernel text=0x277391 data=0x3268c+0x332a8 | Insert disk labelled "Kernel floppy 1" and press any key... Volg de instructies op en haal de diskette met boot.flp eruit, stop de diskette met kern1.flp in het station en druk op Enter. Start op vanaf de eerste diskette en geef volgende diskettes in als daarom wordt gevraagd. 6. Of nu wordt opstart van diskette of cd-rom, de opstartprocedure komt op een gegeven moment bij het bootloader-menu van FreeBSD: Figuur 2-1. FreeBSD bootloader-menu Wacht 10 seconden of druk op Enter. -------------------------------------------------------------- 2.4.1.2. Opstarten voor Alpha 1. Begin met een computer die uit staat. 2. Zet de computer aan en wacht op de boot monitor prompt. 3. Als het nodig was opstartdiskettes te maken, zoals beschreven in Paragraaf 2.3.7, dan is er een eerste opstartschijf, waarschijnlijk die met boot.flp erop. Stop deze diskette in het diskettestation en geef het volgende commando om op te starten vanaf die schijf (vervang de naam van het diskettestation waar nodig): >>>BOOT DVA0 -FLAGS '' -FILE '' Bij opstarten vanaf cd-rom: stop dan de cd-rom in het cd-rom station en geef het volgende commando om de installatie te starten (vervang daarbij de naam van het cd-rom station als nodig): >>>BOOT DKA0 -FLAGS '' -FILE '' 4. FreeBSD start nu op. Bij opstarten vanaf diskette is op een gegeven moment het volgende op het scherm te zien: Insert disk labelled "Kernel floppy 1" and press any key... Volg de instructies op en haal de boot.flp diskette eruit, stop de kern1.flp diskette erin en druk op Enter. 5. Of nu wordt opstart van diskette of cd-rom, de opstartprocedure komt op een gegeven moment op het volgende punt: Hit [Enter] to boot immediately, or any other key for command prompt. Booting [kernel] in 9 seconds... _ Wacht 10 seconden of druk op Enter. Nu start het menu voor kernelinstellingen. -------------------------------------------------------------- 2.4.1.3. Opstarten voor Sparc64(R) De meeste Sparc64(R)-systemen zijn ingesteld om automatisch vanaf schijf op te starten. Om FreeBSD te installeren dient u over het netwerk of vanaf een CDROM op te starten, waarvoor u in de PROM (OpenFirmware) dient te breken. Start het systeem opnieuw op, en wacht totdat te opstartboodschappen verschijnen om dit te doen. Het hangt af van het model, maar het zou er ongeveer zo uit moeten zien: Sun Blade 100 (UltraSPARC-IIe), Keyboard Present Copyright 1998-2001 Sun Microsystems, Inc. All rights reserved. OpenBoot 4.2, 128 MB memory installed, Serial #51090132. Ethernet address 0:3:ba:b:92:d4, Host ID: 830b92d4. Als uw systeem vanaf hier verder gaat met opstarten vanaf schijf, dient u L1+A of Stop+A op het toetsenbord in te drukken, of een BREAK over de seriele console te versturen (door bijvoorbeeld ~# in tip(1) of cu(1) te gebruiken) om bij de PROM-prompt te komen. Het ziet er als volgt uit: ok (1) ok {0} (2) (1) Deze prompt wordt gebruikt op systemen met slechts een CPU. (2) Deze prompt wordt op SMP-systemen gebruikt, het cijfer geeft het aantal actieve CPUs aan. Stop hier de CDROM in uw drive, en typ op de PROM-prompt boot cdrom. -------------------------------------------------------------- 2.4.2. Resultaten van het hardware-onderzoek bekijken De laatste paar honderd regels die op het scherm verschenen zijn bewaard en kunnen bekeken worden. Druk op Scroll Lock om ze te bekijken. Hiermee wordt de scrollmodus ingeschakeld. Gebruik de pijltjestoetsen en PageUp en PageDown om de resultaten te bekijken. Druk weer op Scroll Lock om de scrollmodus uit te schakelen. Dit kan nu gedaan worden om de tekst te bekijken die over het scherm rolde terwijl de kernel de hardware onderzocht. Er is tekst te zoals in Figuur 2-2, maar de exacte tekst is anders, afhankelijk van de componenten in een computer. Figuur 2-2. Voorbeeld resultaten hardware-onderzoek avail memory = 253050880 (247120K bytes) Preloaded elf kernel "kernel" at 0xc0817000. Preloaded mfs_root "/mfsroot" at 0xc0817084. md0: Preloaded image 4423680 bytes at 0xc03ddcd4 md1: Malloc disk Using $PIR table, 4 entries at 0xc00fde60 npx0: on motherboard npx0: INT 16 interface pcib0: on motherboard pci0: on pcib0 pcib1: at device 1.0 on pci0 pci1: on pcib1 pci1: at 0.0 irq 11 isab0: at device 7.0 on pci0 isa0: on isab0 atapci0: port 0xe000-0xe00f at device 7.1 on pci0 ata0: at 0x1f0 irq 14 on atapci0 ata1: at 0x170 irq 15 on atapci0 uhci0 port 0xe400-0xe41f irq 10 at device 7.2 on pci 0 usb0: on uhci0 usb0: USB revision 1.0 uhub0: VIA UHCI root hub, class 9/0, rev 1.00/1.00, addr1 uhub0: 2 ports with 2 removable, self powered pci0: (vendor=0x1106, dev=0x3040) at 7.3 dc0: port 0xe800-0xe8ff mem 0xdb000000-0xeb0003ff ir q 11 at device 8.0 on pci0 dc0: Ethernet address: 00:04:5a:74:6b:b5 miibus0: on dc0 ukphy0: on miibus0 ukphy0: 10baseT, 10baseT-FDX, 100baseTX, 100baseTX-FDX, auto ed0: port 0xec00-0xec1f irq 9 at device 10. 0 on pci0 ed0 address 52:54:05:de:73:1b, type NE2000 (16 bit) isa0: too many dependant configs (8) isa0: unexpected small tag 14 orm0: